Nota aplikacyjna | Badania zużycia i przyczepności powłok

Ocena odporności na zarysowanie i zużycie przemysłowych akrylowo-uretanowych farb do podłóg

Badania zużycia na tribometrze i przyczepności metodą mikrozarysowania czterech warstw nawierzchniowych w porównaniu ze ścieraniem metodą Tabera

Wałek nakładający żółtą farbę na biało pomalowaną podłogę

Badania i eksperymenty

Duanjie Li & Andrea Herrmann

Projekt graficzny i redakcja

Andrew Shore

Wprowadzenie

Farba akrylowo-uretanowa to szybkoschnąca powłoka ochronna szeroko stosowana w przemyśle, np. jako farba do podłóg czy lakier samochodowy. Jako farba podłogowa sprawdza się w miejscach o dużym ruchu pieszym i kołowym na ogumieniu, takich jak chodniki, krawężniki i parkingi.

Dlaczego badania zarysowania i zużycia są ważne dla kontroli jakości powłok przemysłowych

Tradycyjnie odporność akrylowo-uretanowych farb podłogowych na zużycie oceniano metodą ścierania Tabera zgodnie z normą ASTM D4060. Jak jednak zaznacza sama norma, „w przypadku niektórych materiałów badania ścieralności z użyciem aparatu Tabera mogą podlegać zmienności wskutek zmian właściwości ściernych tarczy w trakcie badania”. Może to prowadzić do słabej powtarzalności wyników i utrudniać porównywanie wartości z różnych laboratoriów. Ponadto w metodzie Tabera odporność na ścieranie oblicza się jako ubytek masy po określonej liczbie cykli. Tymczasem zalecana grubość suchej powłoki farb akrylowo-uretanowych do podłóg wynosi 37,5–50 µm.

Agresywne ścieranie w aparacie Tabera może szybko przetrzeć powłokę akrylowo-uretanową i spowodować ubytek masy podłoża, co prowadzi do dużych błędów w obliczeniu ubytku masy farby. Do błędów przyczynia się też wbijanie cząstek ściernych w farbę podczas badania. Dlatego dobrze kontrolowany, mierzalny i wiarygodny pomiar jest kluczowy dla powtarzalnej oceny zużycia farby. Ponadto test zarysowania pozwala wykryć przedwczesne uszkodzenia adhezyjne/kohezyjne występujące w rzeczywistych zastosowaniach.

Cel pomiaru

W tym badaniu pokazujemy, że tribometry i testery mechaniczne NANOVEA są idealne do oceny i kontroli jakości powłok przemysłowych.

Proces zużycia akrylowo-uretanowych farb podłogowych z różnymi warstwami nawierzchniowymi odtwarzamy w kontrolowany i monitorowany sposób na tribometrze NANOVEA. Test mikrozarysowania służy do pomiaru obciążenia powodującego uszkodzenie kohezyjne lub adhezyjne farby.

Kompaktowy tribometr pneumatyczny NANOVEA T200

NANOVEA T200 Compact Tribometr pneumatyczny

Platforma do nanoindentacji i testów zarysowania NANOVEA PB1000 z modułami nano i mikro

NANOVEA PB1000 Large Platform Tester mechaniczny

Procedura badania

W badaniu oceniono cztery dostępne na rynku wodne akrylowe powłoki podłogowe z tym samym podkładem (warstwą bazową) i warstwami nawierzchniowymi o tej samej recepturze, różniącymi się nieznacznie mieszanką dodatków poprawiających trwałość. Cztery powłoki oznaczono jako próbki A, B, C i D.

Uchwyt kulki tribometru na żółtej próbce farby podłogowej z kołowymi śladami zużycia
Badanie zużycia trzpień-tarcza próbek akrylowej farby podłogowej.

Badanie zużycia

Tribometr NANOVEA posłużył do oceny zachowania tribologicznego, np. współczynnika tarcia (COF) i odporności na zużycie. Do badanych farb dociskano kulkę ze stali SS440 (średnica 6 mm, klasa 100). COF rejestrowano in situ. Wskaźnik zużycia K wyznaczono ze wzoru K = V/(F × s) = A/(F × n), gdzie V to objętość zużytego materiału, F – obciążenie normalne, s – droga tarcia, A – pole przekroju śladu zużycia, a n – liczba obrotów. Chropowatość powierzchni i profile śladów zużycia oceniono profilometrem optycznym NANOVEA, a morfologię śladów zbadano mikroskopem optycznym.

ParametrWartość
Siła normalna20 N
Prędkość15 m/min
Czas badania100, 150, 300 i 800 cykli
KulkaSS440, średnica 6 mm, klasa 100

Parametry badania zużycia.

Test zarysowania

Tester mechaniczny NANOVEA z diamentowym wgłębnikiem Rockwella C (promień 200 µm) wykonał testy zarysowania z narastającym obciążeniem na próbkach farby w trybie mikrozarysowania. Zastosowano dwa obciążenia końcowe: 5 N do badania delaminacji farby od podkładu i 35 N do badania delaminacji podkładu od podłoży metalowych. Na każdej próbce powtórzono trzy testy w tych samych warunkach, aby zapewnić powtarzalność wyników.

Panoramiczne obrazy całych długości rys zostały wygenerowane automatycznie, a oprogramowanie systemu powiązało miejsca uszkodzeń krytycznych z przyłożonymi obciążeniami. Ta funkcja pozwala analizować ślady zarysowania w dowolnym momencie, zamiast wyznaczać obciążenie krytyczne pod mikroskopem tuż po testach.

ParametrWartość
Rodzaj obciążeniaNarastające
Obciążenie początkowe0,01 mN
Obciążenie końcowe5 N / 35 N
Szybkość obciążania10 / 70 N/min
Długość rysy3 mm
Prędkość zarysowania, dx/dt6,0 mm/min
Geometria wgłębnikaStożek 120°
Materiał wgłębnika (ostrze)Diament
Promień ostrza wgłębnika200 µm

Parametry testu zarysowania.

Wyniki badania zużycia

Na każdej próbce wykonano cztery badania zużycia trzpień-tarcza przy różnej liczbie obrotów (100, 150, 300 i 800 cykli), aby śledzić rozwój zużycia. Przed badaniami zużycia zmierzono morfologię powierzchni próbek bezkontaktowym profilometrem 3D NANOVEA, aby określić chropowatość. Wszystkie próbki miały porównywalną chropowatość około 1 µm, co pokazuje Rys. 1. COF rejestrowano in situ podczas badań zużycia (Rys. 2). Rys. 4 przedstawia rozwój śladów zużycia po 100, 150, 300 i 800 cyklach, a Rys. 3 zestawia średni wskaźnik zużycia poszczególnych próbek na różnych etapach procesu zużycia.

W porównaniu z wartością COF ~0,07 dla trzech pozostałych próbek próbka A ma na początku znacznie wyższy COF, ~0,15, który stopniowo rośnie i stabilizuje się na poziomie ~0,3 po 300 cyklach. Tak wysoki COF przyspiesza zużycie i wytwarza dużo okruchów farby, co widać na Rys. 4: warstwa nawierzchniowa próbki A zaczyna być usuwana już w pierwszych 100 obrotach. Jak pokazuje Rys. 3, próbka A ma najwyższy wskaźnik zużycia, ~5 µm²/N, w pierwszych 300 cyklach, który nieznacznie spada do ~3,5 µm²/N dzięki lepszej odporności na zużycie podłoża metalowego. Warstwa nawierzchniowa próbki C zaczyna ulegać zniszczeniu po 150 cyklach (Rys. 4), na co wskazuje też wzrost COF na Rys. 2.

Dla porównania próbki B i D mają lepsze właściwości tribologiczne. Próbka B utrzymuje niski COF przez cały test – rośnie on tylko nieznacznie z ~0,05 do ~0,1. Ten efekt smarujący znacząco poprawia jej odporność na zużycie: po 800 cyklach warstwa nawierzchniowa nadal doskonale chroni podkład. Najniższy średni wskaźnik zużycia, zaledwie ~0,77 µm²/N, zmierzono dla próbki B po 800 cyklach. Warstwa nawierzchniowa próbki D zaczyna się delaminować po 375 cyklach, co odzwierciedla gwałtowny wzrost COF na Rys. 2. Średni wskaźnik zużycia próbki D wynosi ~1,1 µm²/N po 800 cyklach.

W porównaniu z konwencjonalnymi pomiarami metodą Tabera tribometr NANOVEA zapewnia dobrze kontrolowaną, mierzalną i wiarygodną ocenę zużycia, gwarantując powtarzalne wyniki i kontrolę jakości handlowych farb podłogowych i samochodowych. Ponadto pomiar COF in situ pozwala powiązać etapy procesu zużycia ze zmianami COF, co jest kluczowe dla lepszego zrozumienia mechanizmu zużycia i właściwości tribologicznych różnych powłok malarskich.

Morfologia 3D próbki farby podłogowej A, chropowatość R = 1,14 µm
Morfologia 3D próbki farby podłogowej B, chropowatość R = 1,08 µm
Morfologia 3D próbki farby podłogowej C, chropowatość R = 0,93 µm
Morfologia 3D próbki farby podłogowej D, chropowatość R = 1,05 µm

Rys. 1: Morfologia 3D i chropowatość próbek farby.

Współczynnik tarcia czterech farb podłogowych w ciągu 800 obrotów
Rys. 2: COF podczas badań trzpień-tarcza.
Wykres słupkowy wskaźnika zużycia czterech farb podłogowych po 150, 300 i 800 obrotach
Rys. 3: Zmiany wskaźnika zużycia różnych farb.
Zestawienie obrazów śladów zużycia próbek A–D po 100, 150, 300 i 800 cyklach
Rys. 4: Rozwój śladów zużycia podczas badań trzpień-tarcza.

Wyniki testu zarysowania

Rys. 5 pokazuje, na przykładzie próbki A, siłę normalną, siłę tarcia i rzeczywistą głębokość w funkcji długości rysy. Opcjonalny moduł emisji akustycznej może dostarczyć dodatkowych informacji. Wraz z liniowym wzrostem obciążenia normalnego ostrze stopniowo zagłębia się w próbkę, co widać po stopniowym wzroście rzeczywistej głębokości. Zmiany nachylenia krzywych siły tarcia i rzeczywistej głębokości mogą świadczyć o początku uszkodzeń powłoki.

Siła normalna, siła tarcia i rzeczywista głębokość wzdłuż 3 mm rysy z narastającym obciążeniem na próbce A
Rys. 5: Siła normalna, siła tarcia i rzeczywista głębokość w funkcji długości rysy w teście zarysowania próbki A przy maksymalnym obciążeniu 5 N.

Rys. 6 i Rys. 7 pokazują całe rysy wszystkich czterech próbek farby przy maksymalnym obciążeniu odpowiednio 5 N i 35 N. Próbka D wymagała wyższego obciążenia, 50 N, aby nastąpiła delaminacja podkładu. Testy z obciążeniem końcowym 5 N (Rys. 6) oceniają uszkodzenie kohezyjne/adhezyjne farby nawierzchniowej, a testy z 35 N (Rys. 7) – delaminację podkładu. Strzałki na mikrofotografiach wskazują miejsce, w którym warstwa nawierzchniowa lub podkład zaczyna być całkowicie usuwany z podkładu lub podłoża. Obciążenie w tym punkcie, tzw. obciążenie krytyczne Lc, służy do porównania właściwości kohezyjnych lub adhezyjnych farby i zestawiono je w Tabeli 1.

Widać wyraźnie, że próbka farby D ma najlepszą przyczepność międzyfazową, z najwyższymi wartościami Lc: 4,04 N przy delaminacji farby i 36,61 N przy delaminacji podkładu. Próbka B ma drugą najlepszą odporność na zarysowanie. Analiza rys pokazuje, że optymalizacja receptury farby ma kluczowe znaczenie dla zachowania mechanicznego, a dokładniej dla odporności na zarysowanie i przyczepności akrylowych farb podłogowych.

Obciążenie krytyczne, Lc (N)
PróbkaFarba: test 1Farba: test 2Farba: test 3Farba: średniaPodkład: test 1Podkład: test 2Podkład: test 3Podkład: średnia
Próbka A3.013.213.273.16 ± 0.1425.5525.4425.2125.40 ± 0.17
Próbka B3.453.363.533.45 ± 0.0827.5827.8028.6228.00 ± 0.55
Próbka C1.611.091.571.42 ± 0.2922.9124.0224.2523.73 ± 0.72
Próbka D3.944.024.174.04 ± 0.1237.9836.0835.7736.61 ± 1.20

Tabela 1: Zestawienie obciążeń krytycznych.

Mikrofotografia całej rysy na próbce farby podłogowej A przy maksymalnym obciążeniu 5 N, ze strzałką przy obciążeniu krytycznym
Mikrofotografia całej rysy na próbce farby podłogowej B przy maksymalnym obciążeniu 5 N, ze strzałką przy obciążeniu krytycznym
Mikrofotografia całej rysy na próbce farby podłogowej C przy maksymalnym obciążeniu 5 N, ze strzałką przy obciążeniu krytycznym
Mikrofotografia całej rysy na próbce farby podłogowej D przy maksymalnym obciążeniu 5 N, ze strzałką przy obciążeniu krytycznym

Rys. 6: Mikrofotografie całych rys przy maksymalnym obciążeniu 5 N.

Mikrofotografia całej rysy na próbce farby podłogowej A przy maksymalnym obciążeniu 35 N, ze strzałką przy delaminacji podkładu
Mikrofotografia całej rysy na próbce farby podłogowej B przy maksymalnym obciążeniu 35 N, ze strzałką przy delaminacji podkładu
Mikrofotografia całej rysy na próbce farby podłogowej C przy maksymalnym obciążeniu 35 N, ze strzałką przy delaminacji podkładu
Mikrofotografia całej rysy na próbce farby podłogowej D przy 50 N, ze strzałką przy delaminacji podkładu

Rys. 7: Mikrofotografie całych rys przy maksymalnym obciążeniu 35 N.

Wnioski

W porównaniu z konwencjonalnymi pomiarami metodą Tabera tester mechaniczny i tribometr NANOVEA są lepszymi narzędziami do oceny i kontroli jakości handlowych powłok podłogowych i samochodowych. Tester mechaniczny NANOVEA w trybie zarysowania wykrywa problemy z przyczepnością/kohezją w układzie powłokowym. Tribometr NANOVEA zapewnia dobrze kontrolowaną, mierzalną i powtarzalną analizę tribologiczną odporności na zużycie i współczynnika tarcia farb.

Na podstawie kompleksowych analiz tribologicznych i mechanicznych badanych wodnych akrylowych powłok podłogowych pokazujemy, że próbka B ma najniższy COF i wskaźnik zużycia oraz drugą najlepszą odporność na zarysowanie, a próbka D – najlepszą odporność na zarysowanie i drugą najlepszą odporność na zużycie. Taka ocena pozwala wybrać najlepszego kandydata pod kątem potrzeb różnych środowisk pracy.

Moduły nano i mikro testera mechanicznego NANOVEA obejmują tryby indentacji, zarysowania i zużycia zgodne z ISO i ASTM, zapewniając najszerszy zakres badań farb dostępny w jednym module. Tribometr NANOVEA zapewnia precyzyjne i powtarzalne badania zużycia i tarcia w trybach obrotowym i liniowym zgodnych z ISO i ASTM, z opcjonalnymi modułami zużycia w wysokiej temperaturze, smarowania i tribokorozji w jednym zintegrowanym systemie. Wyjątkowa oferta NANOVEA to idealne rozwiązanie do wyznaczania pełnego zakresu właściwości mechanicznych/tribologicznych cienkich lub grubych, miękkich lub twardych powłok, warstw i podłoży, w tym twardości, modułu Younga, odporności na pękanie, przyczepności, odporności na zużycie i wielu innych. Opcjonalne bezkontaktowe profilometry optyczne NANOVEA umożliwiają obrazowanie 3D rys i śladów zużycia w wysokiej rozdzielczości, a także inne pomiary powierzchni, np. chropowatości.

Najczęstsze pytania o badania zarysowania i zużycia powłok przemysłowych

Dlaczego badać zużycie farby podłogowej na tribometrze, a nie na aparacie Tabera?

Wyniki ścierania metodą Tabera mogą się zmieniać wraz ze zmianami tarczy ściernej w trakcie badania, co pogarsza powtarzalność między laboratoriami, a agresywne ścieranie może przetrzeć cienką powłokę akrylowo-uretanową aż do podłoża i zafałszować obliczenie ubytku masy. Tribometr działa przy kontrolowanym obciążeniu i prędkości, rejestruje tarcie in situ i mierzy objętość zużycia z profilu śladu, dając dobrze kontrolowane, mierzalne i powtarzalne wyniki.

Jak oblicza się wskaźnik zużycia powłoki malarskiej?

Wskaźnik zużycia to K = V/(F × s) = A/(F × n), gdzie V to objętość zużytego materiału, F – obciążenie normalne, s – droga tarcia, A – pole przekroju śladu zużycia, a n – liczba obrotów. Profile śladów zużycia mierzy się profilometrem optycznym NANOVEA.

Co test zarysowania mówi o przyczepności powłoki?

Test zarysowania z narastającym obciążeniem wyznacza obciążenie krytyczne Lc, przy którym powłoka zostaje całkowicie usunięta z warstwy pod spodem. W tym badaniu obciążenie końcowe 5 N posłużyło do oceny delaminacji farby od podkładu, a 35 N – delaminacji podkładu od podłoża metalowego, po trzy powtórzenia na próbkę.

Która akrylowa farba podłogowa wypadła najlepiej?

Próbka B miała najniższe tarcie i wskaźnik zużycia (około 0,77 µm²/N po 800 cyklach) oraz drugą najlepszą odporność na zarysowanie. Próbka D miała najlepszą odporność na zarysowanie, z obciążeniami krytycznymi 4,04 N dla delaminacji farby i 36,61 N dla delaminacji podkładu, oraz drugą najlepszą odporność na zużycie.

Jak tarcie wiąże się ze zużyciem powłoki?

Rejestracja współczynnika tarcia in situ pokazuje etapy procesu zużycia. Próbka A zaczęła od COF około 0,15, który wzrósł do około 0,3, a jej warstwa nawierzchniowa została przetarta w ciągu pierwszych 100 obrotów, natomiast warstwy próbek C i D uległy zniszczeniu później, za każdym razem ze wzrostem COF.

Jakich przyrządów NANOVEA używa się do badań zarysowania i zużycia powłok?

Zużycie i tarcie mierzy się na tribometrze NANOVEA, przyczepność w teście zarysowania na testerze mechanicznym NANOVEA PB1000 w trybie mikrozarysowania, a chropowatość i ślady zużycia profilometrem optycznym NANOVEA.

Potrzebujesz wiarygodnych badań zarysowania i zużycia powłok?