Co mówi badanie trzpień–tarcza
Badanie trzpień–tarcza mierzy, jak para materiałów zachowuje się przy ciągłym ślizganiu: współczynnik tarcia przez cały czas badania i właściwy wskaźnik zużycia na końcu. Ponieważ trzpień wciąż przechodzi po tym samym kołowym śladzie, zapis tarcia pokazuje też docieranie, dochodzenie do stanu ustalonego i przejścia, takie jak przetarcie powłoki.
Służy do szeregowania materiałów, powłok i smarów, kwalifikowania partii produkcyjnych względem wzorca oraz badania mechanizmów zużycia przy kontrolowanym obciążeniu, prędkości, temperaturze i środowisku.
Jak przebiega badanie
- Próbkę mocuje się na obrotowym stoliku. Trzpień lub kulę zaciska się w uchwycie w określonej odległości od środka obrotu, co wyznacza promień śladu.
- Przykłada się kontrolowane obciążenie normalne: ciężarkami w T50 lub regulowanym obciążeniem pneumatycznym w T200 i T2000.
- Stolik obraca się z zadaną prędkością przez określoną liczbę obrotów lub na określonej drodze tarcia. Siła tarcia jest mierzona w sposób ciągły, wraz z głębokością, emisją akustyczną lub elektryczną rezystancją styku, jeśli są zamontowane.
- Po badaniu ślad wytarcia na tarczy i ślad zużycia na trzpieniu mierzy się w 3D, aby uzyskać objętość zużycia i wskaźnik zużycia.
Więcej niż jeden sposób obracania
Moduł obrotowy nie ogranicza się do jednego okręgu przy stałej prędkości:
- Badania łukowe oscylują tam i z powrotem w określonym zakresie kątowym, co jest obrotową formą ruchu posuwisto-zwrotnego.
- Badania spiralne przesuwają trzpień promieniowo podczas obrotu przy stałej prędkości liniowej, tak że zawsze trafia na świeżą powierzchnię. Tak bada się ścieranie na papierze ściernym.
- Rampy prędkości zmieniają prędkość w sposób ciągły; w ten sposób uzyskuje się pełną krzywą Stribecka w jednym przebiegu.
- Tarcie w funkcji położenia mapuje tarcie wokół śladu (od 0° do 360°) w dowolnym cyklu dzięki zewnętrznemu 16-bitowemu enkoderowi położenia. Ujawnia to lokalne defekty lub nierówną grubość powłoki, które średnia by ukryła.
Zakres prędkości i tarcie przy małej prędkości
Prędkość jest regulowana przez wewnętrzny 20-bitowy enkoder. Standardowy silnik pracuje od quasi-statycznego obrotu przy 0,01 obr/min do 5000 obr/min i rozpędza się od 0 do 1000 obr/min w 0,23 s; silniki szybkoobrotowe osiągają 10 000 obr/min w T50 i 15 000 obr/min w T2000, przy minimum 0,05 obr/min. Na dolnym końcu zakresu można bezpośrednio badać tarcie ruszania i stick-slip. Badanie NANOVEA przy ekstremalnie małych prędkościach wykorzystało ten zakres, by pokazać, że tarcie gumy rośnie z prędkością między 0,01 a 5 obr/min. Na górnym końcu możliwe są prędkości ślizgania powyżej 10 m/s, co ma znaczenie dla hamulców, uszczelnień i szybkich łożysk.
Prędkość można też zmieniać w trakcie badania, skokowo lub ciągłą rampą. Rampa od dużej do małej prędkości przy smarowaniu odwzorowuje przejście od smarowania hydrodynamicznego do mieszanego i granicznego, co jest podstawą metody ciągłej krzywej Stribecka.
Regulacja obciążenia i drgania
Sposób przykładania obciążenia wpływa na wynik. Ciężarki są przejrzyste i proste i pozostają odniesieniem dla wielu badań normowych. Przy dużych obciążeniach i prędkościach masa na dźwigni może jednak podskakiwać na chropowatym lub zużywającym się śladzie i wprowadzać niekontrolowane drgania. Regulowane obciążenie pneumatyczne w T200 i T2000 utrzymuje zadane obciążenie w zamkniętej pętli w miarę zużywania się śladu, a powietrze tłumi drgania. Obciążenie jest mierzone bezpośrednio, bez sprężyny między głowicą siłową a stykiem.
T2000 może też narzucić kontrolowaną oscylację obciążenia, aby symulować drgające warunki eksploatacji. W badaniu NANOVEA z obciążeniem dynamicznym amplituda oscylacji 5 N zwiększyła objętość zużycia miedzi około 2,7 raza w porównaniu ze stałym obciążeniem.
Od śladu wytarcia do wskaźnika zużycia
Zużycie podaje się jako objętość zużycia, znormalizowaną przez obciążenie i drogę tarcia:
K = V / (F × s)
gdzie V to objętość zużycia, F obciążenie normalne, a s droga tarcia (2πr na obrót przy promieniu śladu r), zwykle w mm³/(N·m).
NANOVEA mierzy ślad wytarcia bezkontaktową profilometrią 3D w technice chromatycznej konfokalnej, która działa na metalach, ceramice, polimerach i powłokach, także na powierzchniach przezroczystych i silnie odbijających. W T2000 profilometr można zintegrować z tribometrem, więc ślad mierzy się na miejscu i można go ponownie mierzyć w odstępach w trakcie badania. W innym przypadku używa się osobnego profilometru NANOVEA. Mapa 3D daje objętość zużycia, głębokość i szerokość śladu oraz jego morfologię, która pomaga rozpoznać mechanizm zużycia.
Wybór parametrów badania
- Przeciwpróbka. W miarę możliwości dobierz rzeczywisty materiał przeciwpowierzchni. Średnica kuli wyznacza początkowy nacisk kontaktowy.
- Obciążenie, prędkość i promień. Wyznaczają naprężenie kontaktowe i prędkość ślizgania. Promień śladu i obroty na minutę razem określają prędkość liniową.
- Czas trwania. Badaj dłużej niż docieranie, aż do ustalonego zużycia, albo do określonego zniszczenia, np. przebicia powłoki.
- Środowisko. Temperatura, smar, wilgotność lub gaz często zmieniają tarcie i zużycie bardziej niż obciążenie.
- Powtórzenia. Powtarzaj każdy warunek, aby pokazać rozrzut i ocenić, czy różnica między materiałami jest rzeczywista.






















