Badania tribologiczne · Moduł liniowy

Badanie zużycia w ruchu posuwisto-zwrotnym

W badaniu zużycia w liniowym ruchu posuwisto-zwrotnym obciążona kula, trzpień lub płytka przesuwa się tam i z powrotem po próbce na stałym skoku; siła tarcia jest rejestrowana przez cały czas, a ślad wytarcia jest następnie określany ilościowo. Badanie odtwarza oscylacyjne styki pierścieni tłokowych, uszczelnień, prowadnic, złączy elektrycznych i implantów stawowych i jest konfiguracją określoną w ASTM G133.

Moduł zużycia w ruchu posuwisto-zwrotnym zamontowany na tribometrze NANOVEA T50

W skrócie

Ruch
Ślizganie posuwisto-zwrotne na regulowanym skoku do 25 mm, z częstotliwością do 60 Hz przy skoku do 5 mm; możliwe są też ścieżki zygzakowe.
Styk
Przeciwpróbka w postaci kuli, trzpienia lub płytki na płaskiej próbce. Próbki cylindryczne nadają się, jeśli mają płaską strefę wzdłuż skoku.
Tarcie
Rejestrowane w sposób ciągły. Zewnętrzny 16-bitowy enkoder położenia przypisuje każdy odczyt tarcia do jego położenia na każdym skoku.
Czujniki in situ
Głębokość, emisja akustyczna i elektryczna rezystancja styku.
Ilościowe określanie zużycia
Objętość śladu wytarcia i właściwy wskaźnik zużycia z bezkontaktowej profilometrii 3D, zintegrowanej z T2000 lub na osobnym profilometrze NANOVEA.
Środowiska
Od -150 °C (kriogenicznie) do 900 °C, ogrzewane ciecze do 150 °C, kontrolowana wilgotność, gaz obojętny, tribokorozja.

Co mówi badanie w ruchu posuwisto-zwrotnym

Badanie odpowiada na dwa pytania o parę materiałów w określonym styku: jak bardzo opiera się ślizganiu (współczynnik tarcia, stosunek siły tarcia do obciążenia normalnego) i jak szybko się zużywa (właściwy wskaźnik zużycia). Ponieważ przeciwpróbka wielokrotnie przechodzi po tym samym śladzie, badanie pokazuje też, jak obie wielkości się zmieniają: w okresie docierania, w stanie ustalonym oraz na początku przebicia powłoki lub zmiany mechanizmu zużycia.

Typowe pytania, na które odpowiada:

  • Która powłoka, obróbka powierzchni lub polimer wytrzymuje najdłużej przy danej przeciwpowierzchni?
  • Kiedy powłoka ulega zniszczeniu i co dzieje się wtedy z tarciem?
  • Jak smar, temperatura lub wilgotność zmieniają tarcie i zużycie?
  • Czy partia produkcyjna zachowuje się jak zatwierdzony wzorzec?

Jak przebiega badanie

  1. Próbkę mocuje się na stoliku posuwisto-zwrotnym. Przeciwpróbka (kula, trzpień lub płytka) jest zamocowana w uchwycie nad nią.
  2. Przykłada się kontrolowane obciążenie normalne: ciężarkami w T50 lub regulowanym obciążeniem pneumatycznym w T200 i T2000.
  3. Stolik przesuwa próbkę tam i z powrotem na wybranym skoku z wybraną prędkością, przez określoną liczbę cykli lub na określonej drodze tarcia.
  4. Siła tarcia jest rejestrowana przez cały czas i przeliczana na współczynnik tarcia. Jednocześnie można rejestrować głębokość, emisję akustyczną i elektryczną rezystancję styku.
  5. Po badaniu ślad wytarcia (i ślad zużycia przeciwpróbki) mierzy się w 3D, aby uzyskać objętość zużycia i wskaźnik zużycia.
Schemat badania kula–płaszczyzna w ruchu posuwisto-zwrotnym Po lewej: kula pod obciążeniem normalnym przesuwa się tam i z powrotem po płaskiej próbce na skoku, pozostawiając ślad wytarcia. Po prawej: siła tarcia zmienia znak przy każdej zmianie kierunku skoku, dając przebieg prostokątny w dwóch cyklach. próbka (płaska) ślad wytarcia obciążenie normalne Fₙ skok czas siła tarcia w przód powrót
Schemat (nie dane pomiarowe): tarcie zmienia znak wraz z kierunkiem ślizgania na każdym końcu skoku.

Dlaczego badać w ruchu posuwisto-zwrotnym

Wiele rzeczywistych styków się nie obraca. Oscylują: uszczelnienie na tłoczysku, styk złącza podczas wkładania i pod wpływem drgań, sanie na prowadnicy, implant pracujący podczas chodu. Ruch posuwisto-zwrotny różni się od ślizgania jednokierunkowego w sposób istotny dla zużycia:

  • Prędkość ślizgania przechodzi przez zero przy każdej zmianie kierunku, krótko zmieniając reżim smarowania i tarcia na końcach skoku.
  • Tarcie zmienia kierunek co pół cyklu, obciążając powłoki i granice faz naprzemiennym ścinaniem.
  • Produkty zużycia zwykle pozostają w śladzie, gdzie mogą działać jako trzecie ciało: ścierne w niektórych parach, ochronne w innych.

Z powodu tych różnic badania liniowe i obrotowe tej samej pary materiałów mogą dawać różne tarcie i wskaźniki zużycia, a nawet różnie szeregować materiały. Właściwy wybór to ruch odpowiadający zastosowaniu. Tribometry NANOVEA wykonują oba na tej samej platformie, a nasze badanie porównawcze testów obrotowych i liniowych dotyczy właśnie tej kwestii.

Tarcie na całym skoku, a nie tylko średnia

Pojedynczy średni współczynnik tarcia na cykl może ukryć to, co istotne. Dzięki zintegrowanemu zewnętrznemu 16-bitowemu enkoderowi położenia każdy odczyt tarcia jest powiązany z jego położeniem na śladzie, więc tarcie można wykreślić wzdłuż skoku dla dowolnego przejścia. Ujawnia to:

  • lokalne strefy wysokiego tarcia spowodowane defektami, cienieniem powłoki lub gromadzeniem się produktów zużycia;
  • piki tarcia przy zmianach kierunku skoku;
  • zjawisko stick-slip;
  • przejście, w którym powłoka zostaje przebita, zlokalizowane w określonym obszarze śladu.

W połączeniu z sygnałami emisji akustycznej i głębokości dane w funkcji położenia pomagają odróżnić zdarzenie w jednym miejscu od stopniowej zmiany na całym śladzie.

Od śladu wytarcia do wskaźnika zużycia

Zużycie podaje się jako objętość zużycia, podstawę stosowaną w normach takich jak ASTM G133 i G99. Objętość normalizuje się przez obciążenie i drogę tarcia, otrzymując właściwy wskaźnik zużycia:

K = V / (F × s) = A / (F × n)

gdzie V to objętość zużycia, F obciążenie normalne, s całkowita droga tarcia, A pole przekroju śladu wytarcia, a n liczba skoków. K podaje się zwykle w mm³/(N·m).

NANOVEA mierzy ślad wytarcia bezkontaktową profilometrią 3D w technice chromatycznej konfokalnej. Działa ona na metalach, ceramice, polimerach i powłokach, także na powierzchniach przezroczystych i silnie odbijających. W T2000 profilometr można zintegrować z tribometrem, więc ślad mierzy się bez wyjmowania próbki. W innym przypadku próbkę mierzy się na osobnym profilometrze NANOVEA. Mapa 3D daje objętość zużycia, głębokość i szerokość śladu oraz spiętrzenie na krawędziach, a także morfologię śladu, która pomaga rozpoznać mechanizm zużycia.

Fretting: ruch posuwisto-zwrotny o małej amplitudzie

Fretting występuje tam, gdzie nominalnie nieruchome części doznają drobnych przemieszczeń względnych: w połączeniach śrubowych i kołkowych, pasowaniach wciskowych, stykach elektrycznych i gniazdach łożysk pod wpływem drgań. Łączy adhezję, ścieranie dwuciałowe i zmęczenie w styku i jest bardzo wrażliwy na amplitudę, częstotliwość i temperaturę.

Moduł liniowy symuluje fretting, wykonując badanie posuwisto-zwrotne z krótkim skokiem przy kontrolowanym obciążeniu, prędkości i temperaturze. W badaniu frettingu NANOVEA na stali nierdzewnej SS304 zwiększenie prędkości ruchu posuwisto-zwrotnego ze 100 do 1000 obr/min podniosło wskaźnik zużycia prawie dziewięciokrotnie, a badanie w 200 °C zwiększyło go jeszcze bardziej. Ta wrażliwość sprawia, że fretting trzeba oceniać w warunkach bliskich eksploatacji.

Wybór parametrów badania

Wyniki sensownie szeregują materiały tylko wtedy, gdy warunki badania przypominają zastosowanie. Główne decyzje:

  • Materiał i rozmiar przeciwpróbki. W miarę możliwości wybierz rzeczywisty materiał przeciwpowierzchni. Średnica kuli wyznacza początkowy nacisk kontaktowy przy danym obciążeniu.
  • Obciążenie normalne i nacisk kontaktowy. Wyznaczają reżim naprężeń kontaktowych. T50 przykłada ciężarki do 60 N; T200 (do 200 N) i T2000 (do 2000 N) regulują obciążenie pneumatycznie.
  • Długość skoku i prędkość. Wyznaczają prędkość ślizgania i udział każdego cyklu w pobliżu zmiany kierunku. Skoki sięgają 25 mm, a częstotliwości 60 Hz przy skoku do 5 mm. Krótkie skoki zbliżają się do warunków frettingu.
  • Czas trwania. Badaj wystarczająco długo, aby przejść docieranie i osiągnąć ustalone zużycie, albo do określonego zniszczenia, np. przebicia powłoki.
  • Środowisko. Temperatura, smar, wilgotność lub elektrolit często zmieniają tarcie i zużycie bardziej niż obciążenie, więc tam, gdzie to ważne, powinny odpowiadać eksploatacji.

Normy takie jak ASTM G133 ustalają te parametry, aby wyniki były porównywalne między laboratoriami. Parametry indywidualne lepiej nadają się do symulacji konkretnego produktu. Powtórzenie każdego warunku pokazuje rozrzut, dzięki czemu można ocenić, czy różnica między materiałami jest rzeczywista.

Normy

NormaZakres
ASTM G133Zużycie ślizgowe kula–płaszczyzna w liniowym ruchu posuwisto-zwrotnym

Metoda odniesienia dla tego modułu: geometria kula–płaszczyzna, zużycie podawane jako ubytek objętości kuli i płaszczyzny.

ASTM F732Badanie zużycia materiałów polimerowych stosowanych w endoprotezach stawów

Zużycie trzpień–płaszczyzna w ruchu posuwisto-zwrotnym polimerów na implanty, zwykle w środowisku ciekłym.

ASTM G171Twardość zarysowania materiałów diamentowym rysikiem

Pojedyncze liniowe przejście diamentowym rysikiem; twardość zarysowania oblicza się z resztkowej szerokości rysy.

ASTM G132Badanie ścierania trzpieniem

Ścieranie dwuciałowe trzpienia ślizgającego się po świeżym materiale ściernym wzdłuż nienakładającej się ścieżki.

Limity parametrów przyrządu mogą się różnić od określonych w poszczególnych normach. Zapytaj nas, jakie parametry obejmuje dana konfiguracja.

Środowiska badań

Urządzenia do tego badania

Każde urządzenie budujemy na zamówienie. Prześlij nam próbki — najpierw wykonamy badanie w naszym laboratorium, a potem skonfigurujemy urządzenie na podstawie wyniku.

Opublikowane wyniki

Zmierzone w naszym laboratorium, na urządzeniach, które projektujemy i budujemy, i opublikowane z pełnymi parametrami badania.

Wszystkie noty aplikacyjne: tribologia →

Niezależne opublikowane badania

Urządzenia NANOVEA występują w 27 opublikowanych pracach na temat: zużycie ślizgowe w ruchu posuwisto-zwrotnym, autorstwa naukowców z uczelni i laboratoriów przemysłowych na całym świecie.

Wszystkie prace (27) →

Laboratorium badań materiałów NANOVEA

Nie masz jeszcze tribometru? Wyślij nam próbki.

Nasze laboratorium aplikacyjne wykonuje badania w ruchu posuwisto-zwrotnym, obrotowe, blok–pierścień i środowiskowe na tych samych przyrządach, które budujemy, i podaje tarcie, profile śladu wytarcia i wskaźniki zużycia wraz z pełnymi parametrami badania.

Twoje próbki badają osoby, które projektują urządzenia, więc otrzymujesz nie tylko wyniki, ale też doradztwo dotyczące metody.

Laboratorium tarcia i zużycia

Najczęstsze pytania

Czym jest badanie zużycia w liniowym ruchu posuwisto-zwrotnym?

To badanie tribologiczne, w którym obciążona przeciwpróbka (zwykle kula, czasem trzpień lub płytka) przesuwa się tam i z powrotem po płaskiej próbce na stałym skoku. Siła tarcia jest rejestrowana podczas ślizgania, a zużycie próbki i przeciwpróbki mierzy się później, zwykle jako objętość zużycia. ASTM G133 to najczęściej stosowana norma dla wersji kula–płaszczyzna.

Czym badanie w ruchu posuwisto-zwrotnym różni się od trzpień–tarcza?

W metodzie trzpień–tarcza (ASTM G99) próbka się obraca, więc przeciwpróbka zawsze ślizga się w jednym kierunku ze stałą prędkością. W badaniach posuwisto-zwrotnych ruch odwraca się na każdym końcu skoku: prędkość ślizgania przechodzi przez zero, tarcie zmienia kierunek, a produkty zużycia zwykle pozostają w śladzie. Dlatego badania posuwisto-zwrotne lepiej symulują styki oscylacyjne, a trzpień–tarcza ślizganie ciągłe. Oba układy mogą różnie szeregować materiały, więc badanie powinno odpowiadać ruchowi w eksploatacji.

Jak oblicza się wskaźnik zużycia?

Właściwy wskaźnik zużycia to K = V / (F × s), gdzie V to objętość zużycia, F obciążenie normalne, a s całkowita droga tarcia; zwykle podaje się go w mm³/(N·m). Dla śladu posuwisto-zwrotnego o stałym przekroju upraszcza się do K = A / (F × n), gdzie A to pole przekroju śladu, a n liczba skoków. NANOVEA mierzy V lub A bezkontaktową profilometrią 3D śladu wytarcia.

Dlaczego mierzyć zużycie profilometrią, a nie ubytkiem masy?

Materiały o małym zużyciu, takie jak twarde powłoki, tracą zbyt mało masy, by waga mogła to wiarygodnie rozdzielić, a polimery mogą chłonąć wilgoć, co zaburza ważenie. Profil 3D śladu wytarcia daje bezpośrednio objętość zużycia, wraz z głębokością, szerokością i morfologią śladu.

Czy można analizować tarcie w określonym punkcie skoku?

Tak. Zewnętrzny 16-bitowy enkoder położenia rejestruje, gdzie wykonano każdy odczyt tarcia, więc tarcie można wyświetlić dla dowolnego punktu dowolnego przejścia. Pokazuje to, jak tarcie zmienia się wzdłuż śladu, przy zmianach kierunku skoku i w miarę postępu badania, czego pojedyncza wartość średnia by nie ujawniła.

Czy moduł liniowy nadaje się do badań frettingu?

Tak. Fretting to ślizganie posuwisto-zwrotne o małej amplitudzie, występujące w drgających połączeniach i pasowaniach wciskowych. Opublikowane badanie frettingu NANOVEA na SS304 wykazało, że wskaźnik zużycia wzrósł prawie dziewięciokrotnie po zwiększeniu prędkości ruchu posuwisto-zwrotnego ze 100 do 1000 obr/min, a w 200 °C jeszcze bardziej.

Jakie kształty próbek i przeciwpróbki można stosować?

Płaskie próbki z dowolnego materiału oraz cylindryczne lub inne kształty, o ile mają płaską strefę wystarczającej długości w kierunku ślizgania. Standardowe przeciwpróbki to kule 3, 6, 10 i 25 mm, trzpienie i płaskie płytki z materiałów takich jak stale, WC, ceramika, diament i guma. Można zamocować geometrie na zamówienie, odtwarzające rzeczywisty styk.

Czy badania liniowe można prowadzić na gorąco, na zimno, ze smarowaniem lub w środowisku korozyjnym?

Tak, z modułami środowiskowymi: piec do 900 °C, chłodzenie do -40 °C lub adapter kriogeniczny do -150 °C, ogrzewane naczynia na ciecz do 150 °C lub smarowanie kroplowe, kontrola wilgotności i gazu obojętnego oraz cela tribokorozyjna do badań liniowych do 40 N.

Czy NANOVEA wykonuje badania w ruchu posuwisto-zwrotnym jako usługę?

Tak. Laboratorium NANOVEA wykonuje badania tarcia i zużycia na próbkach klientów, w tym badania w ruchu posuwisto-zwrotnym według parametrów normowych lub indywidualnych, i podaje krzywe tarcia, profile śladu wytarcia i wskaźniki zużycia.