Co mówi test zarysowania
Powłoki ulegają zniszczeniu w charakterystyczny sposób, gdy twarde ostrze przesuwa się po nich przy rosnącym obciążeniu: pęknięcia rozciągające za ostrzem, odpryski na krawędziach, wyboczenie, a w końcu pełna delaminacja. Obciążenie, przy którym każde uszkodzenie pojawia się po raz pierwszy, to obciążenie krytyczne, praktyczna miara adhezji i kohezji powłoki. Obciążenia krytyczne służą do porównywania procesów nanoszenia powłok, kontroli jakości produkcji i oceny przygotowania podłoża.
Zarysowanie przy stałym obciążeniu odpowiada na inne pytanie: jak bardzo materiał opiera się odkształceniu plastycznemu. To jego twardość zarysowania, obliczana z szerokości rysy.
Jak przebiega badanie
- Próbkę mocuje się na stoliku, a ostrze (diamentowe lub z WC, o geometrii sferyczno-stożkowej lub Rockwell) doprowadza się do styku.
- Stolik przesuwa próbkę pod ostrzem, a obciążenie jest utrzymywane na stałym poziomie lub zwiększane liniowo od obciążenia początkowego do końcowego.
- Wzdłuż rysy rejestruje się siłę tarcia, głębokość penetracji i emisję akustyczną.
- Rysę ogląda się optycznie, aby zlokalizować każde uszkodzenie i przeliczyć jego położenie na obciążenie krytyczne. W T2000 obrazowanie w zbliżeniu wideo rejestruje całą rysę, którą można później przejrzeć razem z danymi.
Odczytywanie sygnałów
Oględziny optyczne są odniesieniem przy identyfikacji uszkodzeń, ale sygnały in situ zwiększają pewność:
- Tarcie często rośnie skokowo, gdy ostrze przebija powłokę i dociera do bardziej miękkiego lub chropowatego podłoża.
- Głębokość penetracji oddziela odkształcenie sprężyste od plastycznego i pokazuje nagłe zmiany przy zniszczeniu.
- Emisja akustyczna wychwytuje pękanie, czasem zanim uszkodzenie stanie się widoczne na powierzchni.
Powiązanie wszystkich trzech sygnałów z obrazem rysy sprawia, że podawane obciążenia krytyczne są wiarygodne, zwłaszcza dla kruchych i przezroczystych powłok.
Obciążenie narastające a stałe
Obciążenie narastające to standardowa metoda badania adhezji (ASTM C1624, ISO 20502, EN 1071-3, ASTM D7027): jedna rysa obejmuje cały zakres obciążeń i po kolei ujawnia każdy etap zniszczenia. Wymaga aktywnej regulacji obciążenia, dlatego prowadzi się ją na pneumatycznych T200 i T2000.
Stałe obciążenie stosuje się do twardości zarysowania (ASTM G171) i do mapowania: powtarzanie rys przy jednym obciążeniu na powierzchni sprawdza jej jednorodność. Zarysowania przy stałym obciążeniu są też możliwe na T50 obciążanym ciężarkami.
Zarysowanie na tribometrze a mikro- i nanozarysowanie
Moduł zarysowania tribometru obejmuje obciążenia w skali makro, odpowiednie dla grubych i twardych powłok oraz farb, a także polimerów i materiałów litych. Dla cienkich warstw urządzenia do badań mechanicznych NANOVEA wykonują mikro- i nanotesty zarysowania przy mniejszych obciążeniach i drobniejszej rozdzielczości obciążenia; zob. badania zniszczenia adhezyjnego i zniszczenia kohezyjnego. Wybór platformy według zakresu obciążeń utrzymuje obciążenia krytyczne bezpiecznie w zakresie rozdzielczości przyrządu.








