Badania tribologiczne · Moduł zarysowania

Test zarysowania na tribometrze

W teście zarysowania diamentowe ostrze lub ostrze z węglika wolframu przesuwa się po powierzchni przy stałym lub stopniowo rosnącym obciążeniu. Zarysowania z narastającym obciążeniem wyznaczają obciążenia krytyczne, przy których powłoka pęka, odpryskuje lub ulega delaminacji; zarysowania przy stałym obciążeniu dają twardość zarysowania. Na tribometrze NANOVEA zarysowanie odbywa się na tej samej platformie co badania tarcia i zużycia, przy obciążeniach w skali makro.

W skrócie

Tryby
Zarysowanie z narastającym obciążeniem do zniszczenia adhezyjnego i kohezyjnego; zarysowanie przy stałym obciążeniu do twardości zarysowania i mapowania jednorodności powierzchni.
Ostrza
Stożkowo-sferyczne ostrza diamentowe o promieniu 200, 500 lub 800 µm oraz ostrza z WC; wgłębniki na zamówienie.
Wykrywanie zniszczenia
Obciążenia krytyczne z oględzin optycznych rysy, potwierdzane sygnałami tarcia, głębokości i emisji akustycznej.
Obrazowanie
W T2000 kamera rejestruje całą długość rysy, dzięki czemu uszkodzenia można zlokalizować i ponownie obejrzeć po badaniu.
Długość i prędkość rysy
Rysy o długości do 40 mm (T200) lub 50 mm (T2000), z prędkością od 0,002 do 10 mm/s i szybkością narastania obciążenia 0,2–100 N/min (T200) lub 1–200 N/min (T2000).
Odkształcenie
Pomiar głębokości oddziela sprężystą i plastyczną część odkształcenia.
Środowiska
Ogrzewana ciecz do 150 °C, wilgotność, chłodzenie do -40 °C, media korozyjne, gaz obojętny; twardość zarysowania w wysokiej temperaturze w piecu.

Co mówi test zarysowania

Powłoki ulegają zniszczeniu w charakterystyczny sposób, gdy twarde ostrze przesuwa się po nich przy rosnącym obciążeniu: pęknięcia rozciągające za ostrzem, odpryski na krawędziach, wyboczenie, a w końcu pełna delaminacja. Obciążenie, przy którym każde uszkodzenie pojawia się po raz pierwszy, to obciążenie krytyczne, praktyczna miara adhezji i kohezji powłoki. Obciążenia krytyczne służą do porównywania procesów nanoszenia powłok, kontroli jakości produkcji i oceny przygotowania podłoża.

Zarysowanie przy stałym obciążeniu odpowiada na inne pytanie: jak bardzo materiał opiera się odkształceniu plastycznemu. To jego twardość zarysowania, obliczana z szerokości rysy.

Jak przebiega badanie

  1. Próbkę mocuje się na stoliku, a ostrze (diamentowe lub z WC, o geometrii sferyczno-stożkowej lub Rockwell) doprowadza się do styku.
  2. Stolik przesuwa próbkę pod ostrzem, a obciążenie jest utrzymywane na stałym poziomie lub zwiększane liniowo od obciążenia początkowego do końcowego.
  3. Wzdłuż rysy rejestruje się siłę tarcia, głębokość penetracji i emisję akustyczną.
  4. Rysę ogląda się optycznie, aby zlokalizować każde uszkodzenie i przeliczyć jego położenie na obciążenie krytyczne. W T2000 obrazowanie w zbliżeniu wideo rejestruje całą rysę, którą można później przejrzeć razem z danymi.

Odczytywanie sygnałów

Oględziny optyczne są odniesieniem przy identyfikacji uszkodzeń, ale sygnały in situ zwiększają pewność:

  • Tarcie często rośnie skokowo, gdy ostrze przebija powłokę i dociera do bardziej miękkiego lub chropowatego podłoża.
  • Głębokość penetracji oddziela odkształcenie sprężyste od plastycznego i pokazuje nagłe zmiany przy zniszczeniu.
  • Emisja akustyczna wychwytuje pękanie, czasem zanim uszkodzenie stanie się widoczne na powierzchni.

Powiązanie wszystkich trzech sygnałów z obrazem rysy sprawia, że podawane obciążenia krytyczne są wiarygodne, zwłaszcza dla kruchych i przezroczystych powłok.

Obciążenie narastające a stałe

Obciążenie narastające to standardowa metoda badania adhezji (ASTM C1624, ISO 20502, EN 1071-3, ASTM D7027): jedna rysa obejmuje cały zakres obciążeń i po kolei ujawnia każdy etap zniszczenia. Wymaga aktywnej regulacji obciążenia, dlatego prowadzi się ją na pneumatycznych T200 i T2000.

Stałe obciążenie stosuje się do twardości zarysowania (ASTM G171) i do mapowania: powtarzanie rys przy jednym obciążeniu na powierzchni sprawdza jej jednorodność. Zarysowania przy stałym obciążeniu są też możliwe na T50 obciążanym ciężarkami.

Zarysowanie na tribometrze a mikro- i nanozarysowanie

Moduł zarysowania tribometru obejmuje obciążenia w skali makro, odpowiednie dla grubych i twardych powłok oraz farb, a także polimerów i materiałów litych. Dla cienkich warstw urządzenia do badań mechanicznych NANOVEA wykonują mikro- i nanotesty zarysowania przy mniejszych obciążeniach i drobniejszej rozdzielczości obciążenia; zob. badania zniszczenia adhezyjnego i zniszczenia kohezyjnego. Wybór platformy według zakresu obciążeń utrzymuje obciążenia krytyczne bezpiecznie w zakresie rozdzielczości przyrządu.

Normy

NormaZakres
ASTM C1624Wytrzymałość adhezyjna i mechaniczne mody zniszczenia powłok ceramicznych w ilościowym jednopunktowym teście zarysowania

Zarysowanie z narastającym obciążeniem i optycznym wyznaczaniem obciążeń krytycznych twardych powłok.

ISO 20502Ceramika zaawansowana: wyznaczanie adhezji powłok ceramicznych testem zarysowania

Adhezja powłok ceramicznych przy narastającym obciążeniu.

EN 1071-3Powłoki ceramiczne: wyznaczanie adhezji i innych mechanicznych modów zniszczenia testem zarysowania

Obciążenia krytyczne zniszczenia kohezyjnego i adhezyjnego cienkich powłok ceramicznych.

ASTM D7027Odporność na zarysowanie powłok polimerowych i tworzyw sztucznych przy użyciu instrumentalnego urządzenia do zarysowania

Zarysowania z narastającym obciążeniem tworzyw sztucznych i powłok polimerowych, z początkiem uszkodzenia powiązanym z obciążeniem.

ISO 1518Farby i lakiery: wyznaczanie odporności na zarysowanie

Odporność powłok lakierniczych na zarysowanie przy stałym i zmiennym obciążeniu.

ASTM G171Twardość zarysowania materiałów diamentowym rysikiem

Zarysowanie przy stałym obciążeniu; twardość zarysowania oblicza się z resztkowej szerokości rysy. Wykonywane także w podwyższonej temperaturze.

Limity parametrów przyrządu mogą się różnić od określonych w poszczególnych normach. Zapytaj nas, jakie parametry obejmuje dana konfiguracja.

Środowiska badań

Urządzenia do tego badania

Każde urządzenie budujemy na zamówienie. Prześlij nam próbki — najpierw wykonamy badanie w naszym laboratorium, a potem skonfigurujemy urządzenie na podstawie wyniku.

Opublikowane wyniki

Zmierzone w naszym laboratorium, na urządzeniach, które projektujemy i budujemy, i opublikowane z pełnymi parametrami badania.

Wszystkie noty aplikacyjne: tribologia →

Niezależne opublikowane badania

Urządzenia NANOVEA występują w 555 opublikowanych pracach na temat: tarcie i zużycie, autorstwa naukowców z uczelni i laboratoriów przemysłowych na całym świecie.

Wszystkie prace (555) →

Laboratorium badań materiałów NANOVEA

Wyślij nam swoje próbki z powłokami.

Nasze laboratorium wykonuje badania adhezji metodą zarysowania i twardości zarysowania od obciążeń nano do makro, na tribometrach i urządzeniach do badań mechanicznych, i podaje obciążenia krytyczne wraz z obrazami każdego uszkodzenia.

Twoje próbki badają osoby, które projektują urządzenia, więc otrzymujesz nie tylko wyniki, ale też doradztwo dotyczące metody.

Usługi laboratoryjne indentacji i zarysowania

Najczęstsze pytania

Co mierzy test zarysowania?

Test zarysowania z narastającym obciążeniem mierzy obciążenia krytyczne, przy których powłoka ulega zniszczeniu: najpierw zniszczenia kohezyjne, takie jak pęknięcia wewnątrz powłoki, następnie zniszczenie adhezyjne, gdy oddziela się od podłoża. Zarysowanie przy stałym obciążeniu mierzy twardość zarysowania, czyli odporność na odkształcenie plastyczne, z szerokości pozostałej rysy.

Jak wyznacza się obciążenia krytyczne?

Przede wszystkim przez oględziny optyczne rysy: lokalizuje się każde uszkodzenie i przelicza jego położenie na obciążenie przyłożone w tym punkcie. Sygnały siły tarcia, głębokości penetracji i emisji akustycznej rejestrowane podczas zarysowania pomagają potwierdzić, gdzie zaczyna się zniszczenie, co jest szczególnie przydatne w przypadku kruchych powłok.

Kiedy zarysowywać na tribometrze, a kiedy na urządzeniu do badań mechanicznych?

Tribometr stosuj przy obciążeniach w skali makro: dla grubych lub bardzo twardych powłok, farb i polimerów wymagających większych sił oraz gdy na tej samej platformie potrzebne są też dane o tarciu i zużyciu. Urządzenie do badań mechanicznych NANOVEA stosuj do mikro- i nanozarysowania cienkich warstw, gdzie potrzebne są mniejsze obciążenia i drobniejsza rozdzielczość obciążenia.

Jak oblicza się twardość zarysowania?

ASTM G171 oblicza twardość zarysowania z przyłożonego obciążenia normalnego i szerokości pozostałej rysy wykonanej diamentowym rysikiem o określonej geometrii. Twardszy materiał pozostawia węższą rysę przy tym samym obciążeniu. Szerokości można mierzyć optycznie lub profilometrem 3D.

Czy testy zarysowania można prowadzić w wysokiej temperaturze?

Tak. Twardość zarysowania przy stałym obciążeniu można mierzyć w piecu tribometru. Opublikowane badanie NANOVEA zmierzyło teflon od temperatury pokojowej do 300 °C i wykazało, że szerokość rysy niemal się podwoiła wraz z mięknięciem polimeru.

Które tribometry obsługują test zarysowania?

Badania adhezji metodą zarysowania z narastającym obciążeniem prowadzi się na pneumatycznych T200 i T2000, które mogą zwiększać obciążenie w trakcie zarysowania. Twardość zarysowania przy stałym obciążeniu jest też możliwa na T50 obciążanym ciężarkami.