Dlaczego badać w temperaturze
Silniki, turbiny, hamulce, narzędzia do kształtowania, elementy pieców i wiele powłok pracuje na gorąco. Ich tarcie i zużycie w temperaturze pokojowej mogą słabo odzwierciedlać warunki pracy: metale miękną, polimery zbliżają się do zeszklenia lub temperatury topnienia, warstwy tlenków powstają lub pękają, a smary i filmy przeniesione się zmieniają. Materiał, który w 20 °C zajmuje pierwsze miejsce, w 600 °C może być ostatni.
Tribologia wysokotemperaturowa mierzy tarcie i zużycie w temperaturze, która ma znaczenie, przy tym samym kontrolowanym obciążeniu, prędkości i geometrii styku co badanie w temperaturze pokojowej, dzięki czemu wpływ temperatury można wyodrębnić.
Jak działa moduł
Styk jest całkowicie zamknięty w dużym zdejmowanym piecu, który utrzymuje jednorodną i stabilną temperaturę wokół próbki i przeciwpróbki. Termopara jest umieszczona bardzo blisko punktu styku lub bezpośrednio przy tylnej stronie kulki w uchwycie kulki, aby uzyskać najbardziej reprezentatywny odczyt. Radiator na wale głównym silnika obrotowego chłodzi napęd dzięki doprowadzeniu powietrza, gdy piec jest nagrzany.
Piec osiąga 1000 °C w badaniach obrotowych i 900 °C w liniowych, a także współpracuje z modułami zarysowania i pierścień–pierścień. Doprowadzenie gazu obojętnego pozwala przepłukać piec.
Obserwacja zużycia w temperaturze
Wyjęcie próbki w celu pomiaru zużycia oznacza konieczność jej ostudzenia, co może zmienić wynik pomiaru. Dzięki czujnikowi głębokości zmiana głębokości śladu zużycia jest rejestrowana podczas badania w temperaturze. W badaniu in situ w wysokiej temperaturze przeprowadzonym przez NANOVEA na ceramice glinokrzemianowej zapis głębokości wykazał inny proces zużycia w 400 °C i 800 °C. Głębokość najpierw szybko rosła, a potem wolniej, w przeciwieństwie do postępującego zużycia w temperaturze pokojowej, a w 800 °C ślad osiągnął głębokość ~350 µm. Profilometria po badaniu była zgodna z głębokością in situ.
Tarcie to nie wszystko
Wpływ temperatury może ujawnić się w zużyciu, gdy tarcie wydaje się niezmienione, lub odwrotnie:
- W badaniu ceramiki COF pozostawał w pobliżu 0,6 od temperatury pokojowej do 800 °C, a mimo to wskaźnik zużycia wzrósł w 800 °C do ~0,5 mm³/N·m, wobec poniżej 0,2 mm³/N·m do 400 °C.
- W badaniu klocków hamulcowych sygnałem było samo tarcie. COF wzrósł z ~0,2 do 0,26 w okolicy 350 °C, po czym klocki systematycznie zawodziły powyżej 500 °C, a COF spadł do 0,05 przy 580 °C. Ten czterokrotny spadek względem wartości w temperaturze pokojowej to właśnie rodzaj zaniku skuteczności (fading), który trzeba uwzględnić przy projektowaniu układu hamulcowego.
Pomiar zarówno tarcia, jak i wskaźnika zużycia w każdej temperaturze pozwala uniknąć wniosków opartych tylko na jednym z nich.
Twardość i odporność na zarysowanie w temperaturze
To samo ogrzewane środowisko umożliwia badania mechaniczne. NANOVEA opublikowała twardość Brinella stali zmierzoną w ogrzewanej komorze T2000 kulką WC o średnicy 10 mm przy 1000 N; spadła ona o 84% między 25 °C a 925 °C. Na T50 zmierzono twardość na zarysowanie teflonu według ASTM G171 od temperatury pokojowej do 300 °C; szerokość rysy niemal się podwoiła w miarę mięknięcia polimeru.
Pomiar wskaźnika zużycia
Po badaniu ślad zużycia mierzy się bezkontaktową profilometrią 3D w technice konfokalnej chromatycznej, aby uzyskać objętość zużycia, z której wynika właściwy wskaźnik zużycia K = V / (F × s). Porównanie K w różnych temperaturach daje jasny, ilościowy obraz granicy termicznej materiału.












