Doğrusal ileri-geri test ne söyler
Test, tanımlı bir temas altındaki bir malzeme çifti hakkında iki soruyu yanıtlar: kaymaya ne kadar direnç gösterdiği (sürtünme katsayısı, sürtünme kuvvetinin normal yüke oranı) ve ne kadar hızlı aşındığı (özgül aşınma oranı). Karşı yüzey aynı iz üzerinden tekrar tekrar geçtiği için test, her iki özelliğin nasıl değiştiğini de gösterir: alışma, kararlı durum ve kaplama delinmesinin başlangıcı ya da aşınma mekanizmasındaki bir değişim boyunca.
Yanıtladığı tipik sorular:
- Belirli bir karşı yüzeye karşı hangi kaplama, yüzey işlemi veya polimer en uzun dayanır?
- Bir kaplama ne zaman hasar görür ve o anda sürtünmeye ne olur?
- Yağlayıcı, sıcaklık veya nem sürtünmeyi ve aşınmayı nasıl değiştirir?
- Bir üretim partisi onaylı referans gibi davranıyor mu?
Test nasıl yapılır
- Numune ileri-geri tablaya sabitlenir. Karşı yüzey (bilye, pim veya düz parça) üstündeki tutucuya takılır.
- Kontrollü bir normal yük uygulanır: T50’de ağırlıklarla, T200 ve T2000’de ayarlanmış pnömatik yüklemeyle.
- Tabla, numuneyi seçilen strok uzunluğu ve hızda, belirlenen çevrim sayısı veya kayma mesafesi boyunca ileri geri hareket ettirir.
- Sürtünme kuvveti test boyunca kaydedilir ve sürtünme katsayısına dönüştürülür. Derinlik, akustik emisyon ve elektriksel temas direnci aynı anda kaydedilebilir.
- Testten sonra aşınma izi (ve karşı yüzeyin aşınma izi) 3D olarak ölçülerek aşınmış hacim ve aşınma oranı elde edilir.
Neden ileri-geri harekette test edilir
Birçok gerçek temas dönmez; salınır. Bir mil üzerindeki conta, takma sırasında ve titreşim altında bir konektör pimi, kılavuzu üzerindeki bir kızak, yürüme sırasında hareket eden bir implant. İleri-geri hareket, aşınma açısından önemli noktalarda tek yönlü kaymadan farklıdır:
- Kayma hızı her dönüşte sıfırdan geçer; bu, strok uçlarında yağlama ve sürtünme rejimini kısa süreliğine değiştirir.
- Sürtünme her yarım çevrimde yön değiştirir ve kaplamaları ve ara yüzeyleri değişken kesmeyle yükler.
- Aşınma partikülleri izde kalma eğilimindedir; burada üçüncü cisim gibi davranabilirler: bazı çiftlerde aşındırıcı, bazılarında koruyucu.
Bu farklar nedeniyle aynı malzeme çifti üzerindeki doğrusal ve döner testler farklı sürtünme ve aşınma oranları verebilir, hatta malzemeleri farklı sıralayabilir. Doğru seçim, uygulamaya uyan harekettir. NANOVEA tribometreler her ikisini de aynı platformda yapar ve döner ve doğrusal testlerin karşılaştırmalı çalışmamız tam olarak bu soruyu ele alır.
Yalnızca ortalama değil, strok boyunca sürtünme
Çevrim başına tek bir ortalama sürtünme katsayısı önemli olanı gizleyebilir. Entegre 16 bit harici konum enkoderi sayesinde her sürtünme okuması iz üzerindeki konumuna bağlanır; böylece herhangi bir geçiş için sürtünme strok boyunca çizilebilir. Bu şunları ortaya çıkarır:
- kusurlar, kaplamanın incelmesi veya partikül birikmesinden kaynaklanan yerel yüksek sürtünme bölgeleri;
- strok dönüşlerindeki sürtünme tepeleri;
- stick-slip davranışı;
- bir kaplamanın delindiği geçiş, izin belirli bir bölgesine konumlandırılmış olarak.
Akustik emisyon ve derinlik sinyalleriyle birlikte, konuma göre çözümlenmiş veriler tek bir noktadaki olayı tüm izdeki kademeli değişimden ayırmaya yardımcı olur.
Aşınma izinden aşınma oranına
Aşınma, ASTM G133 ve G99 gibi standartların temel aldığı aşınmış hacim olarak raporlanır. Hacim, yük ve kayma mesafesine göre normalize edilerek özgül aşınma oranı elde edilir:
K = V / (F × s) = A / (F × n)
burada V aşınmış hacim, F normal yük, s toplam kayma mesafesi, A aşınma izinin kesit alanı ve n strok sayısıdır. K genellikle mm³/(N·m) olarak ifade edilir.
NANOVEA aşınma izini kromatik konfokal temassız 3D profilometriyle ölçer. Metaller, seramikler, polimerler ve kaplamalarda, şeffaf ve yüksek yansıtıcı yüzeyler dahil çalışır. T2000’de profilometre tribometreye entegre edilebilir; böylece iz numune sökülmeden ölçülür. Aksi hâlde numune bağımsız bir NANOVEA profilometrede ölçülür. 3D harita aşınmış hacmi, iz derinliğini ve genişliğini, kenarlardaki yığılmayı ve aşınma mekanizmasını belirlemeye yardımcı olan iz morfolojisini verir.
Fretting: küçük genlikli ileri-geri kayma
Fretting, nominal olarak sabit parçaların çok küçük göreli hareketler yaptığı yerlerde oluşur: cıvatalı ve pimli bağlantılar, sıkı geçmeler, elektrik kontakları ve titreşim altındaki yatak yuvaları. Temas noktasında yapışma, iki cisimli aşınma ve yorulmayı birleştirir; genlik, frekans ve sıcaklığa çok duyarlıdır.
Doğrusal modül, kontrollü yük, hız ve sıcaklık altında kısa stroklu bir ileri-geri test yaparak fretting’i simüle eder. NANOVEA’nın SS304 paslanmaz çelik üzerindeki fretting çalışmasında, ileri-geri hızın 100’den 1000 rpm’e çıkarılması aşınma oranını neredeyse dokuz kat artırdı; 200 °C’de test etmek oranı daha da yükseltti. Bu duyarlılık, fretting’in kullanıma yakın koşullarda değerlendirilmesi gerekmesinin nedenidir.
Test parametrelerini seçmek
Sonuçlar malzemeleri ancak test koşulları uygulamaya benzediğinde anlamlı şekilde sıralar. Başlıca seçimler:
- Karşı yüzey malzemesi ve boyutu. Mümkünse gerçek karşı yüzey malzemesini seçin. Belirli bir yükte bilye çapı başlangıç temas basıncını belirler.
- Normal yük ve temas basıncı. Temas gerilmesi rejimini belirler. T50 60 N’ye kadar ağırlık uygular; T200 (200 N’ye kadar) ve T2000 (2000 N’ye kadar) yükü pnömatik olarak ayarlar.
- Strok uzunluğu ve hız. Kayma hızını ve her çevrimin dönüşe yakın geçen kısmını belirler. Stroklar 25 mm’ye, frekanslar 5 mm’ye kadar stroklarda 60 Hz’e kadar çıkar. Kısa stroklar fretting koşullarına yaklaşır.
- Süre. Alışmayı geçip kararlı aşınmaya ulaşacak kadar uzun ya da kaplama delinmesi gibi tanımlı bir hasara kadar test edin.
- Ortam. Sıcaklık, yağlayıcı, nem veya elektrolit sürtünmeyi ve aşınmayı çoğu zaman yükten daha fazla değiştirir; bu yüzden önemli olduğunda kullanım koşullarına uymalıdır.
ASTM G133 gibi standartlar bu parametreleri sabitleyerek sonuçların laboratuvarlar arasında karşılaştırılabilir olmasını sağlar. Özel parametreler belirli bir ürünü simüle etmek için daha uygundur. Her koşulu tekrarlamak saçılımı gösterir; böylece malzemeler arasındaki bir farkın gerçek olup olmadığına karar verebilirsiniz.



















