Nota aplikacyjna | Analiza powierzchni kulowanych
Analiza pokrycia i chropowatości po kulowaniu za pomocą profilometrii 3D
Porównanie chropowatości, pokrycia i pola powierzchni surowej stali oraz dwóch powierzchni kulowanych

Badania i eksperymenty
Craig Leising
Projekt graficzny i redakcja
Andrew Shore
Wprowadzenie
Kulowanie to proces, w którym podłoże bombarduje się kulistymi kulkami metalowymi, szklanymi lub ceramicznymi, zwanymi śrutem, z siłą wystarczającą do uplastycznienia powierzchni. Analiza cech powierzchni przed kulowaniem i po nim dostarcza kluczowych informacji pozwalających lepiej zrozumieć i kontrolować proces. Szczególnie interesujące są chropowatość powierzchni oraz stopień pokrycia wgłębieniami pozostawionymi przez śrut.
Dlaczego do oceny pokrycia i chropowatości po kulowaniu warto użyć bezdotykowej profilometrii 3D
W przeciwieństwie do profilometrów stykowych, tradycyjnie stosowanych do analizy powierzchni kulowanych, bezdotykowy pomiar 3D daje pełny obraz 3D, który pozwala lepiej zrozumieć stopień pokrycia i topografię powierzchni. Bez możliwości 3D kontrola opiera się wyłącznie na informacjach 2D, niewystarczających do scharakteryzowania powierzchni. Zrozumienie topografii, pokrycia i chropowatości w 3D to najlepszy sposób na kontrolę lub poprawę procesu kulowania.
Bezdotykowe profilometry 3D NANOVEA wykorzystują technologię światła chromatycznego, która w unikalny sposób pozwala mierzyć strome zbocza występujące na powierzchniach obrabianych i kulowanych. Ponadto tam, gdzie inne techniki nie dają wiarygodnych danych z powodu kontaktu sondy, zmienności powierzchni, kąta lub odbijalności, profilometry NANOVEA sobie radzą.
Cel pomiaru
W tej aplikacji bezdotykowy profilometr NANOVEA ST400 służy do pomiaru materiału wyjściowego i dwóch różnie kulowanych powierzchni w celu ich porównania.
Po skanowaniu 3D powierzchni można automatycznie obliczyć niemal nieograniczoną liczbę parametrów powierzchni. Tutaj powierzchnię 3D przeanalizowano i wybrano obszary zainteresowania do dalszej analizy, w tym do ilościowej oceny chropowatości, wgłębień i pola powierzchni.
Próbka

Wyniki profilometrii 3D
Powierzchnia stali (materiał wyjściowy)
Surowa powierzchnia stali miała średnią chropowatość Sa 0,399 µm i maksymalną wysokość od wierzchołka do dna Sz 5,686 µm.


| Parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 | |||
|---|---|---|---|
| Sa | 0.399 | µm | Średnia chropowatość |
| Sq | 0.516 | µm | Chropowatość średniokwadratowa |
| Sz | 5.686 | µm | Maksymalna wysokość wierzchołek–dno |
| Sp | 2.976 | µm | Maksymalna wysokość wierzchołka |
| Sv | 2.711 | µm | Maksymalna głębokość wgłębienia |
| Sku | 3.9344 | Kurtoza | |
| Ssk | -0.0113 | Skośność | |
| Sal | 0.0028 | mm | Długość autokorelacji |
| Str | 0.0613 | Współczynnik proporcji tekstury | |
| Sdar | 26.539 | mm² | Pole powierzchni |
| Svk | 0.589 | µm | Zredukowana głębokość dolin |
Tabela 1: parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 surowej powierzchni stali.
Powierzchnia kulowana 1
Powierzchnia kulowana 1 osiągnęła pokrycie 98,105% przy średniej chropowatości Sa 4,102 µm i maksymalnej wysokości od wierzchołka do dna Sz 44,975 µm.



| Parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 | |||
|---|---|---|---|
| Sa | 4.102 | µm | Średnia chropowatość |
| Sq | 5.153 | µm | Chropowatość średniokwadratowa |
| Sz | 44.975 | µm | Maksymalna wysokość wierzchołek–dno |
| Sp | 24.332 | µm | Maksymalna wysokość wierzchołka |
| Sv | 20.644 | µm | Maksymalna głębokość wgłębienia |
| Sku | 3.0187 | Kurtoza | |
| Ssk | 0.0625 | Skośność | |
| Sal | 0.0976 | mm | Długość autokorelacji |
| Str | 0.9278 | Współczynnik proporcji tekstury | |
| Sdar | 29.451 | mm² | Pole powierzchni |
| Svk | 5.008 | µm | Zredukowana głębokość dolin |
Tabela 2: parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 powierzchni kulowanej 1.
Powierzchnia kulowana 2
Powierzchnia kulowana 2 osiągnęła pokrycie 97,366% przy średniej chropowatości Sa 4,330 µm i maksymalnej wysokości od wierzchołka do dna Sz 54,013 µm.



| Parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 | |||
|---|---|---|---|
| Sa | 4.330 | µm | Średnia chropowatość |
| Sq | 5.455 | µm | Chropowatość średniokwadratowa |
| Sz | 54.013 | µm | Maksymalna wysokość wierzchołek–dno |
| Sp | 25.908 | µm | Maksymalna wysokość wierzchołka |
| Sv | 28.105 | µm | Maksymalna głębokość wgłębienia |
| Sku | 3.0642 | Kurtoza | |
| Ssk | 0.1108 | Skośność | |
| Sal | 0.1034 | mm | Długość autokorelacji |
| Str | 0.9733 | Współczynnik proporcji tekstury | |
| Sdar | 29.623 | mm² | Pole powierzchni |
| Svk | 5.167 | µm | Zredukowana głębokość dolin |
Tabela 3: parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 powierzchni kulowanej 2.
Pokrycie i chropowatość po kulowaniu: porównanie trzech powierzchni
Poniższa tabela zestawia obok siebie wartości z tabel 1–3.
| Parametr | Stal (surowa) | Kulowana 1 | Kulowana 2 |
|---|---|---|---|
| Pokrycie powierzchni (%) | – | 98.105 | 97.366 |
| Sa (µm) | 0.399 | 4.102 | 4.330 |
| Sq (µm) | 0.516 | 5.153 | 5.455 |
| Sz (µm) | 5.686 | 44.975 | 54.013 |
| Sp (µm) | 2.976 | 24.332 | 25.908 |
| Sv (µm) | 2.711 | 20.644 | 28.105 |
| Sku | 3.9344 | 3.0187 | 3.0642 |
| Ssk | -0.0113 | 0.0625 | 0.1108 |
| Sal (mm) | 0.0028 | 0.0976 | 0.1034 |
| Str | 0.0613 | 0.9278 | 0.9733 |
| Sdar (mm²) | 26.539 | 29.451 | 29.623 |
| Svk (µm) | 0.589 | 5.008 | 5.167 |
Tabela 4: pokrycie po kulowaniu i parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 surowej powierzchni stali i dwóch powierzchni kulowanych.
Wnioski
W tej aplikacji analizy powierzchni kulowanych bezdotykowy profilometr 3D NANOVEA ST400 precyzyjnie scharakteryzował zarówno topografię, jak i nanometrowe szczegóły powierzchni kulowanej.
Widać wyraźnie, że zarówno powierzchnia 1, jak i powierzchnia 2 znacząco zmieniają wszystkie podane tu parametry w porównaniu z materiałem wyjściowym. Już prosta ocena wizualna obrazów ujawnia różnice między powierzchniami, co potwierdzają stopień pokrycia i wymienione parametry. W porównaniu z powierzchnią 2 powierzchnia 1 ma niższą średnią chropowatość (Sa), płytsze wgłębienia (Sv) i mniejsze pole powierzchni (Sdar), ale nieco większe pokrycie.
Na podstawie tych pomiarów 3D obszary zainteresowania można łatwo wskazać i poddać pełnemu zestawowi pomiarów, obejmującemu chropowatość, wykończenie, teksturę, kształt, topografię, płaskość, wypaczenie, płaskorównoległość, objętość, wysokość stopnia i inne. Przekrój 2D można szybko wybrać do szczegółowej analizy. Informacje te pozwalają na kompleksowe badanie powierzchni kulowanych z wykorzystaniem pełnego zakresu narzędzi pomiaru powierzchni. Wybrane obszary można dodatkowo zbadać za pomocą zintegrowanego modułu AFM.
Profilometry 3D NANOVEA osiągają prędkości do 200 mm/s. Można je dostosować pod względem rozmiaru, prędkości i możliwości skanowania, a nawet spełnić wymagania norm dla pomieszczeń czystych klasy 1. Dostępne są też opcje takie jak przenośnik krokowy i integracja do pracy w linii lub online.
Podziękowania
Szczególne podziękowania dla pana Haydena z IMF za dostarczenie próbki przedstawionej w tej nocie. Industrial Metal Finishing Inc. | indmetfin.com
Najczęstsze pytania o pokrycie po kulowaniu i analizę powierzchni
Czym jest kulowanie i dlaczego mierzy się powierzchnię po obróbce?
Kulowanie polega na bombardowaniu części kulistymi kulkami metalowymi, szklanymi lub ceramicznymi, zwanymi śrutem, z siłą wystarczającą do plastycznego odkształcenia powierzchni. Pomiar powierzchni przed kulowaniem i po nim pokazuje, co faktycznie dał proces, co jest podstawą jego zrozumienia i kontroli. Najbardziej interesujące są chropowatość powierzchni i stopień pokrycia wgłębieniami po śrucie.
Czym jest pokrycie po kulowaniu i jak je zmierzyć?
Pokrycie to procent powierzchni pokrytej wgłębieniami pozostawionymi przez śrut. Tradycyjnie ocenia się je wizualnie w powiększeniu; jego wyznaczanie opisuje SAE J2277. Bezdotykowy profilometr 3D określa pokrycie ilościowo na podstawie zmierzonej topografii. W tym badaniu dwie powierzchnie kulowane osiągnęły pokrycie 98,105% i 97,366%.
Które parametry ISO 25178 opisują powierzchnię kulowaną?
Parametry wysokości, takie jak Sa (średnia chropowatość), Sq, Sz, Sp i Sv, opisują, jak chropowata i głęboka jest powierzchnia z wgłębieniami; Ssk i Sku opisują kształt rozkładu wysokości; Sal i Str opisują teksturę przestrzenną; Sdar podaje rozwinięte pole powierzchni, a Svk zredukowaną głębokość dolin. Tutaj kulowanie zwiększyło Sa z 0,399 µm na surowej stali do 4,102 µm i 4,330 µm.
Co pokazuje współczynnik proporcji tekstury Str dla powierzchni kulowanych?
Str przyjmuje wartości od 0 do 1: wartości bliskie 0 oznaczają silnie kierunkową teksturę, a bliskie 1 teksturę podobną we wszystkich kierunkach. W tym badaniu Str wynosił 0,0613 dla surowej stali oraz 0,9278 i 0,9733 dla dwóch powierzchni kulowanych.
Dlaczego bezdotykowa profilometria 3D, a nie igła stykowa?
Do powierzchni kulowanych tradycyjnie stosowano profilometry stykowe, ale rejestrują one profile 2D, niewystarczające do scharakteryzowania powierzchni. Bezdotykowy skan 3D daje pełny obraz topografii i pokrycia. Profilometry NANOVEA ze światłem chromatycznym mierzą strome zbocza powierzchni obrabianych i kulowanych i działają tam, gdzie kontakt sondy, zmienność powierzchni, kąt lub odbijalność uniemożliwiają pracę innym technikom.
Których przyrządów NANOVEA używa się do analizy powierzchni kulowanych?
W tym badaniu użyto bezdotykowego profilometru 3D NANOVEA ST400. Profilometry 3D NANOVEA skanują z prędkością do 200 mm/s, można je dostosować pod względem rozmiaru, prędkości i możliwości skanowania oraz wyposażyć w zintegrowany moduł AFM do badania wybranych obszarów. Do zastosowań produkcyjnych dostępne są przenośnik krokowy i opcje integracji w linii lub online.



