Nota aplikacyjna | Analiza powierzchni kulowanych

Analiza pokrycia i chropowatości po kulowaniu za pomocą profilometrii 3D

Porównanie chropowatości, pokrycia i pola powierzchni surowej stali oraz dwóch powierzchni kulowanych

Dłoń w rękawicy kierująca dyszę do kulowania na odlew metalowy w komorze śrutowniczej

Badania i eksperymenty

Craig Leising

Projekt graficzny i redakcja

Andrew Shore

Wprowadzenie

Kulowanie to proces, w którym podłoże bombarduje się kulistymi kulkami metalowymi, szklanymi lub ceramicznymi, zwanymi śrutem, z siłą wystarczającą do uplastycznienia powierzchni. Analiza cech powierzchni przed kulowaniem i po nim dostarcza kluczowych informacji pozwalających lepiej zrozumieć i kontrolować proces. Szczególnie interesujące są chropowatość powierzchni oraz stopień pokrycia wgłębieniami pozostawionymi przez śrut.

Dlaczego do oceny pokrycia i chropowatości po kulowaniu warto użyć bezdotykowej profilometrii 3D

W przeciwieństwie do profilometrów stykowych, tradycyjnie stosowanych do analizy powierzchni kulowanych, bezdotykowy pomiar 3D daje pełny obraz 3D, który pozwala lepiej zrozumieć stopień pokrycia i topografię powierzchni. Bez możliwości 3D kontrola opiera się wyłącznie na informacjach 2D, niewystarczających do scharakteryzowania powierzchni. Zrozumienie topografii, pokrycia i chropowatości w 3D to najlepszy sposób na kontrolę lub poprawę procesu kulowania.

Bezdotykowe profilometry 3D NANOVEA wykorzystują technologię światła chromatycznego, która w unikalny sposób pozwala mierzyć strome zbocza występujące na powierzchniach obrabianych i kulowanych. Ponadto tam, gdzie inne techniki nie dają wiarygodnych danych z powodu kontaktu sondy, zmienności powierzchni, kąta lub odbijalności, profilometry NANOVEA sobie radzą.

Cel pomiaru

W tej aplikacji bezdotykowy profilometr NANOVEA ST400 służy do pomiaru materiału wyjściowego i dwóch różnie kulowanych powierzchni w celu ich porównania.

Po skanowaniu 3D powierzchni można automatycznie obliczyć niemal nieograniczoną liczbę parametrów powierzchni. Tutaj powierzchnię 3D przeanalizowano i wybrano obszary zainteresowania do dalszej analizy, w tym do ilościowej oceny chropowatości, wgłębień i pola powierzchni.

NANOVEA ST400 Standard

Optyczny profilometr 3D

Modułowy profilometr optyczny NANOVEA ST400 do bezdotykowego pomiaru powierzchni 3D

Próbka

Próbka płaskiej blachy o matowej, teksturowanej powierzchni, sfotografowana pod kątem
Próbka mierzona w tym badaniu.

Wyniki profilometrii 3D

Powierzchnia stali (materiał wyjściowy)

Surowa powierzchnia stali miała średnią chropowatość Sa 0,399 µm i maksymalną wysokość od wierzchołka do dna Sz 5,686 µm.

Mapa wysokości w fałszywych kolorach surowej powierzchni stali na obszarze 5 mm na 5 mm
Rys. 1a: mapa wysokości surowej powierzchni stali zmierzona bezdotykową profilometrią 3D.
Widok 3D topografii surowej powierzchni stali
Rys. 1b: widok 3D topografii surowej powierzchni stali.
Parametry chropowatości 3D wg ISO 25178
Sa0.399µmŚrednia chropowatość
Sq0.516µmChropowatość średniokwadratowa
Sz5.686µmMaksymalna wysokość wierzchołek–dno
Sp2.976µmMaksymalna wysokość wierzchołka
Sv2.711µmMaksymalna głębokość wgłębienia
Sku3.9344Kurtoza
Ssk-0.0113Skośność
Sal0.0028mmDługość autokorelacji
Str0.0613Współczynnik proporcji tekstury
Sdar26.539mm²Pole powierzchni
Svk0.589µmZredukowana głębokość dolin

Tabela 1: parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 surowej powierzchni stali.

Powierzchnia kulowana 1

Powierzchnia kulowana 1 osiągnęła pokrycie 98,105% przy średniej chropowatości Sa 4,102 µm i maksymalnej wysokości od wierzchołka do dna Sz 44,975 µm.

Mapa wysokości w fałszywych kolorach powierzchni kulowanej 1 na obszarze 5 mm na 5 mm, z wgłębieniami po śrucie
Rys. 2a: mapa wysokości powierzchni kulowanej 1 z wgłębieniami pozostawionymi przez śrut.
Widok 3D powierzchni kulowanej 1 z widocznymi wgłębieniami
Rys. 2b: widok 3D topografii powierzchni kulowanej 1.
Czarno-biała mapa pokrycia powierzchni kulowanej 1
Rys. 2c: mapa pokrycia po kulowaniu powierzchni kulowanej 1 (pokrycie powierzchni 98,105%).
Parametry chropowatości 3D wg ISO 25178
Sa4.102µmŚrednia chropowatość
Sq5.153µmChropowatość średniokwadratowa
Sz44.975µmMaksymalna wysokość wierzchołek–dno
Sp24.332µmMaksymalna wysokość wierzchołka
Sv20.644µmMaksymalna głębokość wgłębienia
Sku3.0187Kurtoza
Ssk0.0625Skośność
Sal0.0976mmDługość autokorelacji
Str0.9278Współczynnik proporcji tekstury
Sdar29.451mm²Pole powierzchni
Svk5.008µmZredukowana głębokość dolin

Tabela 2: parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 powierzchni kulowanej 1.

Powierzchnia kulowana 2

Powierzchnia kulowana 2 osiągnęła pokrycie 97,366% przy średniej chropowatości Sa 4,330 µm i maksymalnej wysokości od wierzchołka do dna Sz 54,013 µm.

Mapa wysokości w fałszywych kolorach powierzchni kulowanej 2 na obszarze 5 mm na 5 mm, z wgłębieniami po śrucie
Rys. 3a: mapa wysokości powierzchni kulowanej 2 z wgłębieniami pozostawionymi przez śrut.
Widok 3D powierzchni kulowanej 2 z widocznymi wgłębieniami
Rys. 3b: widok 3D topografii powierzchni kulowanej 2.
Czarno-biała mapa pokrycia powierzchni kulowanej 2
Rys. 3c: mapa pokrycia po kulowaniu powierzchni kulowanej 2 (pokrycie powierzchni 97,366%).
Parametry chropowatości 3D wg ISO 25178
Sa4.330µmŚrednia chropowatość
Sq5.455µmChropowatość średniokwadratowa
Sz54.013µmMaksymalna wysokość wierzchołek–dno
Sp25.908µmMaksymalna wysokość wierzchołka
Sv28.105µmMaksymalna głębokość wgłębienia
Sku3.0642Kurtoza
Ssk0.1108Skośność
Sal0.1034mmDługość autokorelacji
Str0.9733Współczynnik proporcji tekstury
Sdar29.623mm²Pole powierzchni
Svk5.167µmZredukowana głębokość dolin

Tabela 3: parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 powierzchni kulowanej 2.

Pokrycie i chropowatość po kulowaniu: porównanie trzech powierzchni

Poniższa tabela zestawia obok siebie wartości z tabel 1–3.

ParametrStal (surowa)Kulowana 1Kulowana 2
Pokrycie powierzchni (%)–98.10597.366
Sa (µm)0.3994.1024.330
Sq (µm)0.5165.1535.455
Sz (µm)5.68644.97554.013
Sp (µm)2.97624.33225.908
Sv (µm)2.71120.64428.105
Sku3.93443.01873.0642
Ssk-0.01130.06250.1108
Sal (mm)0.00280.09760.1034
Str0.06130.92780.9733
Sdar (mm²)26.53929.45129.623
Svk (µm)0.5895.0085.167

Tabela 4: pokrycie po kulowaniu i parametry chropowatości 3D wg ISO 25178 surowej powierzchni stali i dwóch powierzchni kulowanych.

Wnioski

W tej aplikacji analizy powierzchni kulowanych bezdotykowy profilometr 3D NANOVEA ST400 precyzyjnie scharakteryzował zarówno topografię, jak i nanometrowe szczegóły powierzchni kulowanej.

Widać wyraźnie, że zarówno powierzchnia 1, jak i powierzchnia 2 znacząco zmieniają wszystkie podane tu parametry w porównaniu z materiałem wyjściowym. Już prosta ocena wizualna obrazów ujawnia różnice między powierzchniami, co potwierdzają stopień pokrycia i wymienione parametry. W porównaniu z powierzchnią 2 powierzchnia 1 ma niższą średnią chropowatość (Sa), płytsze wgłębienia (Sv) i mniejsze pole powierzchni (Sdar), ale nieco większe pokrycie.

Na podstawie tych pomiarów 3D obszary zainteresowania można łatwo wskazać i poddać pełnemu zestawowi pomiarów, obejmującemu chropowatość, wykończenie, teksturę, kształt, topografię, płaskość, wypaczenie, płaskorównoległość, objętość, wysokość stopnia i inne. Przekrój 2D można szybko wybrać do szczegółowej analizy. Informacje te pozwalają na kompleksowe badanie powierzchni kulowanych z wykorzystaniem pełnego zakresu narzędzi pomiaru powierzchni. Wybrane obszary można dodatkowo zbadać za pomocą zintegrowanego modułu AFM.

Profilometry 3D NANOVEA osiągają prędkości do 200 mm/s. Można je dostosować pod względem rozmiaru, prędkości i możliwości skanowania, a nawet spełnić wymagania norm dla pomieszczeń czystych klasy 1. Dostępne są też opcje takie jak przenośnik krokowy i integracja do pracy w linii lub online.

Podziękowania

Szczególne podziękowania dla pana Haydena z IMF za dostarczenie próbki przedstawionej w tej nocie. Industrial Metal Finishing Inc. | indmetfin.com

Najczęstsze pytania o pokrycie po kulowaniu i analizę powierzchni

Czym jest kulowanie i dlaczego mierzy się powierzchnię po obróbce?

Kulowanie polega na bombardowaniu części kulistymi kulkami metalowymi, szklanymi lub ceramicznymi, zwanymi śrutem, z siłą wystarczającą do plastycznego odkształcenia powierzchni. Pomiar powierzchni przed kulowaniem i po nim pokazuje, co faktycznie dał proces, co jest podstawą jego zrozumienia i kontroli. Najbardziej interesujące są chropowatość powierzchni i stopień pokrycia wgłębieniami po śrucie.

Czym jest pokrycie po kulowaniu i jak je zmierzyć?

Pokrycie to procent powierzchni pokrytej wgłębieniami pozostawionymi przez śrut. Tradycyjnie ocenia się je wizualnie w powiększeniu; jego wyznaczanie opisuje SAE J2277. Bezdotykowy profilometr 3D określa pokrycie ilościowo na podstawie zmierzonej topografii. W tym badaniu dwie powierzchnie kulowane osiągnęły pokrycie 98,105% i 97,366%.

Które parametry ISO 25178 opisują powierzchnię kulowaną?

Parametry wysokości, takie jak Sa (średnia chropowatość), Sq, Sz, Sp i Sv, opisują, jak chropowata i głęboka jest powierzchnia z wgłębieniami; Ssk i Sku opisują kształt rozkładu wysokości; Sal i Str opisują teksturę przestrzenną; Sdar podaje rozwinięte pole powierzchni, a Svk zredukowaną głębokość dolin. Tutaj kulowanie zwiększyło Sa z 0,399 µm na surowej stali do 4,102 µm i 4,330 µm.

Co pokazuje współczynnik proporcji tekstury Str dla powierzchni kulowanych?

Str przyjmuje wartości od 0 do 1: wartości bliskie 0 oznaczają silnie kierunkową teksturę, a bliskie 1 teksturę podobną we wszystkich kierunkach. W tym badaniu Str wynosił 0,0613 dla surowej stali oraz 0,9278 i 0,9733 dla dwóch powierzchni kulowanych.

Dlaczego bezdotykowa profilometria 3D, a nie igła stykowa?

Do powierzchni kulowanych tradycyjnie stosowano profilometry stykowe, ale rejestrują one profile 2D, niewystarczające do scharakteryzowania powierzchni. Bezdotykowy skan 3D daje pełny obraz topografii i pokrycia. Profilometry NANOVEA ze światłem chromatycznym mierzą strome zbocza powierzchni obrabianych i kulowanych i działają tam, gdzie kontakt sondy, zmienność powierzchni, kąt lub odbijalność uniemożliwiają pracę innym technikom.

Których przyrządów NANOVEA używa się do analizy powierzchni kulowanych?

W tym badaniu użyto bezdotykowego profilometru 3D NANOVEA ST400. Profilometry 3D NANOVEA skanują z prędkością do 200 mm/s, można je dostosować pod względem rozmiaru, prędkości i możliwości skanowania oraz wyposażyć w zintegrowany moduł AFM do badania wybranych obszarów. Do zastosowań produkcyjnych dostępne są przenośnik krokowy i opcje integracji w linii lub online.

Potrzebujesz rzetelnej analizy pokrycia i chropowatości po kulowaniu?