Nota aplikacyjna | Badanie granicy plastyczności

Granica plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie stali i aluminium metodą indentacji

Pomiar YS i UTS płaskim stemplem diamentowym zamiast obrabianych próbek do prób rozciągania

Zazębiające się metalowe koła zębate w maszynie

Badania i eksperymenty

Duanjie Li, Jonathan Thomas & Pierre Leroux

Projekt graficzny i redakcja

Andrew Shore

Wprowadzenie

Granica plastyczności (YS) to naprężenie, przy którym materiał zaczyna odkształcać się plastycznie i po usunięciu naprężenia nie wraca do pierwotnego kształtu. Wytrzymałość na rozciąganie (UTS) to maksymalne naprężenie, jakie materiał może przenieść przed zerwaniem. Te dwie właściwości wyznaczają górną granicę obciążeń, jakie można przyłożyć do części maszyn i konstrukcji. Granica plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie odgrywają kluczową rolę w produkcji materiałów, w procesach wyżarzania, kucia, walcowania i tłoczenia.

Dlaczego mierzyć granicę plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie metodą indentacji

Tradycyjnie granicę plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie bada się na dużej maszynie wytrzymałościowej, która rozrywa próbki z ogromną siłą. Prawidłowe wykonanie wielu próbek z materiału jest kosztowne i czasochłonne, a każdą próbkę można zbadać tylko raz. Drobne wady próbki powodują zauważalny rozrzut wyników. Różne konfiguracje i ustawienia maszyn wytrzymałościowych dostępnych na rynku często prowadzą do znacznych różnic w mechanice badania i w wynikach.

Innowacyjna metoda indentacji NANOVEA bezpośrednio dostarcza wartości granicy plastyczności i wytrzymałości na rozciąganie porównywalne z wartościami z konwencjonalnych prób rozciągania. Ten pomiar otwiera nowe możliwości badawcze dla wszystkich branż. Prosta konfiguracja doświadczalna znacznie skraca czas i obniża koszt przygotowania próbek w porównaniu ze złożonym kształtem próbek do prób rozciągania. Dzięki małemu rozmiarowi odcisku możliwe są liczne pomiary na jednej próbce. Eliminuje to wpływ wad powstających w próbkach do prób rozciągania podczas ich obróbki. Pomiary YS i UTS na małych próbkach i w lokalnych obszarach pozwalają na mapowanie i wykrywanie lokalnych wad w rurociągach czy konstrukcjach samochodowych.

Cel pomiaru

W tej aplikacji tester mechaniczny NANOVEA mierzy granicę plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie próbek stali nierdzewnej SS304 i stopu aluminium Al6061. Próbki wybrano ze względu na powszechnie znane wartości granicy plastyczności i wytrzymałości na rozciąganie, co pozwala wykazać wiarygodność metod indentacji NANOVEA.

NANOVEA PB1000 Large Platform

Tester mechaniczny

Platforma do nanoindentacji i badań zarysowania NANOVEA PB1000 z modułami nano i mikro

Procedura badania

Wgłębnik i czujnik głębokości nad polerowaną próbką metalu zamocowaną w imadle
Rys. 1: wgłębnik i czujnik głębokości nad badaną próbką.

Badania granicy plastyczności i wytrzymałości na rozciąganie przeprowadzono na testerze mechanicznym NANOVEA w trybie mikroindentacji. Zastosowano cylindryczną płaską końcówkę diamentową o średnicy 200 µm. Stopy SS304 i Al6061 wybrano ze względu na ich szerokie zastosowanie przemysłowe i powszechnie znane wartości granicy plastyczności i wytrzymałości na rozciąganie, aby pokazać duży potencjał i wiarygodność metody indentacji. Przed badaniem próbki wypolerowano mechanicznie do lustrzanego połysku, aby chropowatość powierzchni ani wady nie wpływały na wyniki. Warunki badania podano w tabeli 1. Na każdej próbce wykonano ponad dziesięć pomiarów, aby zapewnić powtarzalność wyników.

MateriałSS304Al6061
Przyłożona siła (N)4030
Szybkość obciążania (N/min)8060
Szybkość odciążania (N/min)8060

Tabela 1: warunki badania YS i UTS dla SS304 i Al6061.

Wyniki i dyskusja

Krzywe obciążenie–przemieszczenie próbek stopów SS304 i Al6061 pokazano na Rys. 2, a we wstawkach odciski płaskiego wgłębnika na badanych próbkach. Analiza krzywej obciążania w kształcie litery „S” za pomocą specjalnych algorytmów opracowanych przez NANOVEA pozwala obliczyć granicę plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie. Oprogramowanie oblicza wartości automatycznie; zestawiono je w tabeli 2. Dla porównania podano wartości granicy plastyczności i wytrzymałości na rozciąganie uzyskane w konwencjonalnych próbach rozciągania.

Krzywe obciążenie–przemieszczenie SS304 do 40 N i Al6061 do 30 N, ze zdjęciami mikroskopowymi okrągłych odcisków płaskiego stempla we wstawkach
Rys. 2: krzywe obciążenie–przemieszczenie próbek SS304 i Al6061. We wstawkach odciski płaskiego wgłębnika na badanych próbkach.
MateriałGranica plastyczności (MPa)Wytrzymałość na rozciąganie (MPa)
IndentacjaPróba rozciąganiaIndentacjaPróba rozciągania
SS304277 ± 21275609 ± 16620
Al6061231 ± 18241301 ± 9300

Tabela 2: YS i UTS stopów SS304 i Al6061 zmierzone metodą indentacji i w próbie rozciągania.

Wyniki pokazują dobrą zgodność pomiarów YS i UTS stopów SS304 i Al6061 metodą indentacji i w próbie rozciągania. YS i UTS mierzone metodą indentacji na testerze mechanicznym NANOVEA wykazują wyjątkową precyzję i powtarzalność. Ocena YS i UTS metodą indentacji jest znacznie szybsza i tańsza niż konwencjonalne próby rozciągania. Indentacja nie wymaga kosztownej i skomplikowanej obróbki próbek, co umożliwia szybkie, ilościowe mapowanie wartości YS i UTS na małych próbkach oraz wykrywanie lokalnych wad mechanicznych części w eksploatacji.

Wnioski

W tym badaniu pokazaliśmy, że tester mechaniczny NANOVEA pozwala ocenić granicę plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie próbek blach ze stali nierdzewnej i stopu aluminium. Prosta konfiguracja doświadczalna znacznie skraca czas i obniża koszt przygotowania próbek wymaganego w próbach rozciągania. Mały rozmiar odcisku umożliwia wykonanie wielu pomiarów na jednej próbce. Metoda pozwala mierzyć YS/UTS na małych próbkach i w lokalnych obszarach, zapewniając rozwiązanie do mapowania YS/UTS i wykrywania lokalnych wad w rurociągach czy konstrukcjach samochodowych.

Moduły Nano, Mikro i Makro testera mechanicznego NANOVEA obejmują tryby indentacji, zarysowania i zużycia zgodne z ISO i ASTM, zapewniając najszerszy i najłatwiejszy w obsłudze zakres badań dostępny w jednym systemie. Niezrównany zakres NANOVEA to idealne rozwiązanie do wyznaczania pełnego zakresu właściwości mechanicznych cienkich i grubych, miękkich i twardych powłok, warstw i podłoży, w tym twardości, modułu Younga, odporności na pękanie, adhezji, odporności na zużycie i wielu innych. Dostępne są też opcjonalny bezdotykowy profilometr 3D i moduł AFM do obrazowania 3D w wysokiej rozdzielczości odcisków, rys i ścieżek zużycia, a także do innych pomiarów powierzchni, np. chropowatości.

Najczęstsze pytania o granicę plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie metodą indentacji

Czym są granica plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie?

Granica plastyczności (YS) to naprężenie, przy którym materiał zaczyna odkształcać się plastycznie i po usunięciu naprężenia nie wraca do pierwotnego kształtu. Wytrzymałość na rozciąganie (UTS) to maksymalne naprężenie, jakie materiał może przenieść przed zerwaniem. Razem wyznaczają górną granicę obciążeń części maszyn i konstrukcji.

Dlaczego mierzyć granicę plastyczności metodą indentacji, a nie w próbie rozciągania?

Próba rozciągania wymaga obrabianych próbek, z których każdą można zbadać tylko raz, a drobne wady i różnice między maszynami powodują rozrzut wyników. Indentacja skraca czas i obniża koszt przygotowania próbek, pozwala na liczne pomiary na jednej próbce i eliminuje wady powstające przy obróbce próbek.

Jak działa metoda indentacji?

Cylindryczną płaską końcówkę diamentową o średnicy 200 µm wciska się w wypolerowaną próbkę w trybie mikroindentacji, a specjalne algorytmy NANOVEA analizują krzywą obciążania w kształcie litery „S”, automatycznie obliczając YS i UTS.

Jak wyniki indentacji wypadają w porównaniu z próbą rozciągania?

Są ze sobą zgodne. Dla SS304 indentacja dała YS 277 ± 21 MPa i UTS 609 ± 16 MPa wobec 275 i 620 MPa z próby rozciągania; dla Al6061 231 ± 18 i 301 ± 9 MPa wobec 241 i 300 MPa.

Gdzie przydaje się wyznaczanie granicy plastyczności metodą indentacji?

Na małych próbkach i w lokalnych obszarach: umożliwia mapowanie YS i UTS oraz wykrywanie lokalnych wad, np. w rurociągach, konstrukcjach samochodowych i częściach maszyn w eksploatacji.

Który przyrząd NANOVEA mierzy granicę plastyczności metodą indentacji?

Tester mechaniczny NANOVEA w trybie mikroindentacji. Jego moduły Nano, Mikro i Makro obejmują tryby indentacji, zarysowania i zużycia zgodne z ISO i ASTM.

Potrzebujesz rzetelnych badań granicy plastyczności?